{"id":109328,"date":"2023-08-09T12:43:06","date_gmt":"2023-08-09T12:43:06","guid":{"rendered":"https:\/\/alj.com\/?post_type=perspective&#038;p=109328"},"modified":"2024-04-24T07:12:08","modified_gmt":"2024-04-24T07:12:08","slug":"dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak","status":"publish","type":"perspective","link":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/","title":{"rendered":"Dijital gelece\u011fin risklerini azaltmak"},"content":{"rendered":"<p>Tamamen ba\u011flant\u0131l\u0131 ve dijitalle\u015ftirilmi\u015f bir d\u00fcnya vizyonu (yani i\u015f, y\u00f6neti\u015fim ve e\u011flenceyi kapsayan, her \u015feyin birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir <em>\u00fcbernet<\/em>) say\u0131s\u0131z toplumsal fayda vaadiyle dolu. Kim oldu\u011fumuzdan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak hepimize vadedilen \u015fey bizi daha h\u0131zl\u0131, daha \u00fcretken ve daha tatmin edici bir ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n bekliyor oldu\u011fu.<\/p>\n<p>Umutlar\u0131m\u0131z ger\u00e7ekten de \u00f6yle olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Siz de <a href=\"https:\/\/alj.com\/tr\/\">Abdul Latif Jameel<\/a>\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi bir i\u015fletme y\u00f6netiyorsan\u0131z, m\u00fc\u015fterileri benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir hassasiyetle hedeflemek i\u00e7in \u00fcr\u00fcn ve hizmetleri ki\u015fiselle\u015ftirebilirsiniz. Bir kamu hizmeti y\u00f6netiyorsan\u0131z, canl\u0131 kullan\u0131c\u0131 verilerine yan\u0131t verebilir ve i\u015fleri sorunsuz bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in kaynaklar\u0131 buna g\u00f6re y\u00f6nlendirebilirsiniz. Sa\u011fl\u0131k hizmeti alan bir hastaysan\u0131z, bu <a href=\"https:\/\/aljhealth.com\/en\/insights\/investing-in-health-tech-and-digitizing-healthcare\/\">Abdul Latif Jameel Health<\/a> makalesinde ele al\u0131nan baz\u0131 sa\u011fl\u0131k teknolojisi yeniliklerinde oldu\u011fu gibi, sa\u011fl\u0131k durumunuzun uzaktan izlenmesini sa\u011flayarak tedavi ve re\u00e7etelerinizi an\u0131nda alabilirsiniz. Son olarak da her kim olursan\u0131z olun, al\u0131\u015fveri\u015finizi \u00e7evrimi\u00e7i olarak y\u00f6netebilir ve \u00fcr\u00fcnlerin ak\u0131l almaz bir dakiklikle kap\u0131n\u0131za gelmesini sa\u011flayabilirsiniz. Adeta ma\u011faza sizin zihninizi okuyormu\u015f gibi\u2026<\/p>\n<p>Asl\u0131nda belki de ma\u011faza zihninizi <em>zaten<\/em> okumu\u015ftur. Yani tam olarak \u201czihninizi\u201d de\u011fil ama\u2026 Belki de t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131z i\u00e7in t\u00fcm interneti taram\u0131\u015f, veri ayak izinizin d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rlar\u0131 takip etmi\u015f ve hakk\u0131n\u0131zda, daha sizin bile \u00e7\u0131karamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6yleyse senaryoyu daha ileri ta\u015f\u0131yal\u0131m.<\/p>\n<p>S\u00f6z konusu ma\u011faza bir g\u00fcn veri ihlaline maruz kalsa ve sizinle ilgili olarak sahip oldu\u011fu bilgiler pek de d\u00fcr\u00fcst ve dikkatli olmayan taraflar\u0131n eline ge\u00e7se ne olur?<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-109298\" src=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1396\" srcset=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-scaled.jpg 2560w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-300x164.jpg 300w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-1024x559.jpg 1024w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-150x82.jpg 150w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-768x419.jpg 768w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-1536x838.jpg 1536w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-2048x1117.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><\/p>\n<p>Senaryoyu biraz daha ileri g\u00f6t\u00fcrelim.<\/p>\n<p>B\u00f6yle bir durumda bankalar\u0131n, yasama yetkililerinin, hukuk ve adalet departmanlar\u0131n\u0131n, yani \u201csistemin\u201d yard\u0131m\u0131n\u0131za ko\u015fmas\u0131n\u0131 bekleyebilirsiniz. Peki ya bu sistemler de siber sald\u0131r\u0131lar nedeniyle rutin olarak zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f ve etkisiz hale getirilmi\u015fse ne olacak?<\/p>\n<p>Baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in dijitale ge\u00e7i\u015f hayali birden biraz \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc gelmeye ba\u015flam\u0131\u015f olabilir. Bu \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc his belki de milyonlarca insan\u0131n ayn\u0131 anda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 fark\u0131ndal\u0131ktan kaynakl\u0131 olabilir: Dijital topluma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecimiz tamamen tehlikesiz de\u011fil. Ara\u015ft\u0131rmalar i\u015f, ev ve y\u00f6neti\u015fim s\u00fcre\u00e7lerimizde dijitale ge\u00e7i\u015fin riskler ve olas\u0131 ihlaller ile dolu oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Bununla birlikte, bu t\u00fcr endi\u015feler nedeniyle ge\u00e7i\u015fin durmas\u0131 pek olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Kuzey Amerika, APAC ve EMEA b\u00f6lgelerinden yakla\u015f\u0131k 1.000 BT y\u00f6neticisinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 2023 Digital Business Study (Dijital \u0130\u015f D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmas\u0131), karar mercilerinin %93\u2019\u00fcn\u00fcn g\u00fcn\u00fcm\u00fczde dijital \u00f6ncelikli bir i\u015f stratejisini izledi\u011fini g\u00f6steriyor.<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> Hatta bu karar mercileri buluta \u00f6zel platformlar, siber g\u00fcvenlik a\u011f\u0131, karar zekas\u0131 ve \u00fcretken yapay zeka (generative AI) gibi teknolojilerin etkinle\u015ftirilmesine aktif olarak yat\u0131r\u0131m yap\u0131yor.<\/p>\n<p>\u00c7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu dijital yolculu\u011fun ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6d\u00fcllerini toplamak istiyorsak tuzaklar\u0131 \u00f6nceden tespit etmeli ve m\u00fcmk\u00fcn olan her noktada, riski bertaraf edecek bir zemin olu\u015fturmal\u0131y\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc tehdit son derece ger\u00e7ek. Organizasyonlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %85\u2019i, 2021 y\u0131l\u0131nda en az bir ba\u015far\u0131l\u0131 siber sald\u0131r\u0131ya maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyor. Veri ihlalinin ortalama maliyeti ise 4,24\u00a0milyon ABD\u00a0dolar\u0131.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a><\/p>\n<p>\u00d6ng\u00f6r\u00fcye dayal\u0131 hareket etmek; yakla\u015fan dijital ge\u00e7i\u015fin hem demokratik hem de g\u00fcvenli olmas\u0131na ve belli bir grup insan yerine \u00e7o\u011funlu\u011fun bundan yarar sa\u011flamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. Yaln\u0131zca bu ko\u015fullar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda yeni, ba\u011flant\u0131l\u0131 ve ortak dijital ger\u00e7ekli\u011fimizin verimlili\u011finden faydalanabiliriz.<\/p>\n<h2>Risk matrisinin nicel d\u00f6k\u00fcm\u00fc<\/h2>\n<p>Riskleri tam olarak anlamadan ve bu risklerin etkilerini en aza indirgeme stratejileri belirlemeden hi\u00e7bir \u015fekilde dijitalle\u015fme yolculu\u011funa \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131.<\/p>\n<p>K\u00fcresel i\u015f dan\u0131\u015fmanl\u0131k firmas\u0131 Deloitte, organizasyonlar\u0131n dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde mutlaka kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131 bir dizi \u00f6nemli risk alan\u0131 belirledi.<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Teknoloji:<\/strong> Do\u011fas\u0131 gere\u011fi ar\u0131zalara ve h\u0131zla g\u00fcncelli\u011fini kaybetmeye yatk\u0131n olan teknoloji, gelece\u011fe nas\u0131l haz\u0131rlanabilir? Riskler aras\u0131nda uyumluluk, \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve do\u011fruluk sorunlar\u0131 yer al\u0131yor.<\/li>\n<li><strong>Siber koruma:<\/strong> Entegre bir sistemde dijital varl\u0131klar\u0131n yetkisiz eri\u015fime kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve gizlili\u011fin korunmas\u0131.<\/li>\n<li><strong>Veri s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131:<\/strong> Verilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya sakland\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm ekosistem genelinde veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flaman\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131.<\/li>\n<li><strong>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar:<\/strong> \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf ortaklarla \u00e7al\u0131\u015fan t\u00fcm organizasyonlar veri payla\u015f\u0131m\u0131 ve teknoloji entegrasyonu ile ilgili harici risklere maruz kal\u0131yor.<\/li>\n<li><strong>Gizlilik: <\/strong>\u00c7al\u0131\u015fan ve m\u00fc\u015fterilerle ilgili hassas ki\u015fisel veriler azami \u00f6zen g\u00f6sterilerek ele al\u0131nmal\u0131, tercih ve onay gibi temel kontrollere tabi olmal\u0131.<\/li>\n<li><strong>Adli bili\u015fim: <\/strong>Sistemler ve veriler, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k veya g\u00fcvenlik ihlalleri durumunda incelemeye a\u00e7\u0131k olmal\u0131 ve toplanan kan\u0131tlar mahkemede kullan\u0131lacak kadar sa\u011flam olmal\u0131.<\/li>\n<li><strong>Mevzuata uyum:<\/strong> \u015eirket b\u00fcnyesindeki uzmanl\u0131k, operasyonlar\u0131n ulusal yasalar ve sekt\u00f6re \u00f6zel d\u00fczenlemeler dahilinde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in yeterli olmal\u0131.<\/li>\n<li><strong>Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k:<\/strong> \u0130\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f teknolojiler bir\u00e7ok modern i\u015fletmenin temelini olu\u015fturuyor ancak burada, sistemin bir k\u0131sm\u0131ndaki ar\u0131za h\u0131zla yay\u0131larak t\u00fcm hizmetleri kullan\u0131lamaz hale getirebiliyor.<\/li>\n<\/ul>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-109291\" src=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2445\" height=\"2560\" srcset=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-scaled.jpg 2445w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-287x300.jpg 287w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-978x1024.jpg 978w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-143x150.jpg 143w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-768x804.jpg 768w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-1467x1536.jpg 1467w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte%CE%93COs-digital-risk-framework-v2-1956x2048.jpg 1956w\" sizes=\"(max-width: 2445px) 100vw, 2445px\" \/><\/p>\n<p>Bu bariz tehlikelere ra\u011fmen, bir ankete g\u00f6re kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yaln\u0131zca %29\u2019u organizasyonlar\u0131n\u0131n \u201ceksiksiz\u201d bir veri g\u00fcvenli\u011fi stratejisine sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken %41\u2019i \u201cgeli\u015ftirme\u201d, %23\u2019\u00fc ise yaln\u0131zca \u201cplanlama\u201d a\u015famas\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 ifade ediyor.<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-109284\" src=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2.jpg\" alt=\"\" width=\"1256\" height=\"1939\" srcset=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2.jpg 1256w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2-194x300.jpg 194w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2-663x1024.jpg 663w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2-97x150.jpg 97w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2-768x1186.jpg 768w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2-995x1536.jpg 995w\" sizes=\"(max-width: 1256px) 100vw, 1256px\" \/><\/p>\n<p>Risk alanlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131, \u00f6zellikle de dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve siber g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 ilgilendirenler, daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011fa giden potansiyel yollar\u0131 i\u015faret ediyor ve bu nedenle daha detayl\u0131 olarak ke\u015ffedilmeye de\u011fer.<\/p>\n<h2>Gelece\u011fi \u201chack\u201dlemek: k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131mdan fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131na<\/h2>\n<p>Birden fazla teknoloji platformunun, merkezi olmayan bir \u201cWeb 3.0\u201d (blok zinciri teknolojisi ve belirte\u00e7 tabanl\u0131 ekonomi gibi kavramlar\u0131 i\u00e7eren yeni bir internet \u00e7e\u015fidi) i\u00e7inde birle\u015fmesi \u201cdaha karma\u015f\u0131k bir siber tehdit \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve daha fazla kritik ar\u0131za noktas\u0131\u201d tehdidi olu\u015fturuyor.<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Tehlikeler sadece finansal de\u011fil. Hayati altyap\u0131 ve toplumsal uyum gibi temel kaideler i\u00e7in de zorluklar te\u015fkil ediyor. Bunun i\u00e7in basit bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yok. D\u00fcnya Ekonomik Forumu (World Economic Forum &#8211; WEF) \u201ctoplumlar\u0131n siber tehditleri etkili bir \u015fekilde \u00f6nleme ve y\u00f6netme becerisinin, siber tehditlerin art\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 yakalayamad\u0131\u011f\u0131\u201d konusunda uyar\u0131da bulunuyor.<\/p>\n<p>WEF bu konuda bir \u00f6rne\u011fin \u00fczerinde duruyor: 2021 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Log4j yaz\u0131l\u0131m kitapl\u0131\u011f\u0131, kritik bir g\u00fcvenlik kusurunun a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131ndan sonra g\u00fcnler boyunca dakikada 100\u2019den fazla bilgisayar korsanl\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimi ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131. Bu sald\u0131r\u0131lar, serbest eri\u015fim kodlamas\u0131n\u0131n bula\u015f\u0131c\u0131 nitelikteki zafiyetini g\u00f6stermi\u015fti. Bundan bir \u00f6nceki y\u0131l ya\u015fanan SolarWinds Orion sald\u0131r\u0131s\u0131nda ise bu BT izleme ve y\u00f6netim yaz\u0131l\u0131m\u0131 hedef al\u0131nm\u0131\u015f, k\u00fcresel siber g\u00fcvenlik tedarik zincirlerinin ve y\u00fcz binlerce i\u015fletmenin savunma duvarlar\u0131 y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>.<\/p>\n<p>\u00c7evrimi\u00e7i ortamda k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 faaliyetler giderek art\u0131yor, su\u00e7lular pek az engelle ve d\u00fc\u015f\u00fck yapt\u0131r\u0131m olas\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yor. 2020 y\u0131l\u0131nda bildirilen k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m say\u0131s\u0131 %358 artarken fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 vakalar\u0131 %435 artt\u0131.<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a> Ayn\u0131 d\u00f6nem, fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 ile \u00e7al\u0131nan toplam kripto para miktar\u0131nda d\u00f6rt kat art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-109312\" src=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2.jpg\" alt=\"\" width=\"2169\" height=\"1412\" srcset=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2.jpg 2169w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2-300x195.jpg 300w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2-1024x667.jpg 1024w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2-150x98.jpg 150w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2-768x500.jpg 768w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2-1536x1000.jpg 1536w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2-2048x1333.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 2169px) 100vw, 2169px\" \/><\/p>\n<p>Bilgisayar korsanlar\u0131 ayr\u0131ca, bir organizasyonun \u00e7evrimi\u00e7i operasyonlar\u0131na sald\u0131rmak i\u00e7in birden fazla uzak konumdan kaynak kullanarak veri s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f hizmet reddi sald\u0131r\u0131lar\u0131 (distributed denial-of-service, DDoS) yoluyla hedeflere \u015fantaj yapabiliyor.<\/p>\n<p>Bug\u00fcne kadarki dijital suistimal kurbanlar\u0131 aras\u0131nda kamu hizmetleri, sa\u011fl\u0131k hizmet sistemleri ve veri a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin \u015firketler (yani g\u00fcn\u00fcm\u00fczde her \u00f6l\u00e7ekten \u00e7o\u011fu \u015firket) yer al\u0131yor.<\/p>\n<p>Bu sorun kendi kendine \u00e7\u00f6z\u00fclmeyecek. Yapay zekayla desteklenen k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar yak\u0131nda hayat\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olacak. Bu yaz\u0131l\u0131mlar, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k yoluyla elde edilen k\u00e2r\u0131n katlanarak artmas\u0131na ve b\u00f6ylelikle hem itibari hem de finansal tehditlerin \u00e7o\u011falmas\u0131na neden olabilir. \u00d6nceki Abdul Latif Jameel <a href=\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/order-from-chaos-can-we-de-risk-our-precarious-planet\/\">Perspectives makalemizde<\/a> de ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, K\u00fcresel Risk Alg\u0131 Anketi\u2019nde (Global Risks Perception Survey &#8211; GRPS) \u201csiber g\u00fcvenlik ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u201d gittik\u00e7e artan en b\u00fcy\u00fck 10 risk aras\u0131nda yer almas\u0131 ya da WEF Siber G\u00fcvenlik Liderlik Toplulu\u011fu\u2019nun %85\u2019inin bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kamu g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6rmesi pek de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a> B\u00f6lgesel \u00f6l\u00e7ekte bakacak olursak \u201csiber g\u00fcvenlik ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d Do\u011fu Asya, Pasifik ve Avrupa\u2019da ilk be\u015f risk aras\u0131nda yer al\u0131rken d\u00f6rt \u00fclkede (Birle\u015fik Krall\u0131k, \u0130rlanda, Avustralya ve Yeni Zelanda) bir numaral\u0131 risk olarak beyan ediliyor.<\/p>\n<p>Gelecek teknolojik geli\u015fmelere ili\u015fkin \u00f6ng\u00f6r\u00fcler endi\u015feye neden oluyor. Kuantum bili\u015fim yak\u0131nda \u015fifreleme anahtarlar\u0131n\u0131 k\u0131racak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc hale gelerek uzun zamand\u0131r finansal ve ki\u015fisel verileri koruyan bu g\u00fcvenlik duvar\u0131n\u0131 y\u0131kabilir. Bu esnada <a href=\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/metaverse-konusunda-uzmanlasmak-yeni-baslayanlar-icin-kilavuz\/\">metaverse<\/a>, bilgisayar korsanl\u0131\u011f\u0131 ve veri ihlalleri i\u00e7in daha fazla eri\u015fim noktas\u0131 sa\u011fl\u0131yor olacak. Metaverse tabanl\u0131 dijital ticaretin 2024 y\u0131l\u0131na kadar 800\u00a0milyar ABD\u00a0dolar\u0131n\u0131 a\u015faca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tahminler de bu sald\u0131r\u0131lar\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak daha agresif hale gelece\u011fini g\u00f6steriyor.<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a><\/p>\n<h2>Koruman\u0131n bedeli<\/h2>\n<p>Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm riskini azaltman\u0131n bir maliyeti var ve bu maliyet, kamu veya \u00f6zel sekt\u00f6r fark etmeksizin, d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fct\u00e7eli i\u015fletmeler taraf\u0131ndan orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde hissedilecek. K\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmeler b\u00fct\u00e7elerinin %4\u2019\u00fcnden fazlas\u0131n\u0131 siber g\u00fcvenlik i\u00e7in harcamak zorunda kal\u0131rken, yat\u0131r\u0131mlar\u0131 i\u00e7in \u00f6l\u00e7ek plan\u0131ndan yararlanan b\u00fcy\u00fck rakipleri i\u00e7in bu oran yakla\u015f\u0131k %1-2\u2019ye d\u00fc\u015f\u00fcyor. Fidye yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n man\u015fetlerde bu kadar yer almas\u0131 nedeniyle siber sigortan\u0131n, baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in inan\u0131lmaz pahal\u0131 olmas\u0131 ve hatta tamamen ula\u015f\u0131lamaz hale gelmesi tehlikesi mevcut. 2021\u2019in 3. \u00e7eyre\u011finde siber sigorta maliyetleri ABD\u2019de %96, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta %73 artt\u0131.<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a><\/p>\n<p>Peki i\u015fletmeler ve h\u00fck\u00fcmetler, dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sundu\u011fu say\u0131s\u0131z f\u0131rsattan maksimum de\u011fer elde ederken d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm risklerini yumu\u015fatmak i\u00e7in hangi stratejileri uygulamaya koyabilir?<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-109277\" src=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1588\" srcset=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-scaled.jpg 2560w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-300x186.jpg 300w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-1024x635.jpg 1024w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-150x93.jpg 150w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-768x476.jpg 768w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-1536x953.jpg 1536w, https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-2048x1271.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><\/p>\n<h2>Dijital ikileme kar\u015f\u0131 savunmalar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme<\/h2>\n<p>Sistemlerinizin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak \u00f6nemli. Ba\u015fka bir deyi\u015fle orada olmamas\u0131 gerekenleri d\u0131\u015far\u0131da tutmal\u0131 ve k\u00f6t\u00fc niyetli taraflar\u0131n istenmeyen m\u00fcdahalelerini \u00f6nlemelisiniz.<\/p>\n<p>Burada, g\u00fcvenilir savunma y\u00f6ntemleri olarak bir\u00e7ok strateji ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemlisi, sunucular ve bilgisayarlar genelinde g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 azaltmaya y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli teknikleri kapsayan \u201cplatform sa\u011flamla\u015ft\u0131rma\u201d s\u00fcreci:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>A\u011f\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rma: <\/strong>Yetkisiz giri\u015fi \u00f6nlemeyi ve uyar\u0131 kontrollerini i\u00e7eren donan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m tabanl\u0131 g\u00fcvenlik duvarlar\u0131 ile dijital altyap\u0131n\u0131n korunmas\u0131.<\/li>\n<li><strong>\u0130\u015fletim sistemini sa\u011flamla\u015ft\u0131rma:<\/strong> G\u00fcvenlik ayarlar\u0131n\u0131n end\u00fcstri standartlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flarken eski hizmetlerin ve gereksiz hesaplar\u0131n silinmesi.<\/li>\n<li><strong>Uzak sistemleri sa\u011flamla\u015ft\u0131rma:<\/strong> Uzak sistemlerin ve cihazlar\u0131n, kurum i\u00e7i e\u015f de\u011ferleri kadar sa\u011flam eri\u015fim protokollerine sahip olmas\u0131n\u0131n ve ortaya \u00e7\u0131kan tehditlere kar\u015f\u0131 s\u0131k s\u0131k incelenmesinin sa\u011flanmas\u0131.<\/li>\n<li><strong>Veritaban\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rma:<\/strong> Kritik veritabanlar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 s\u0131z\u0131nt\u0131lara daha az e\u011filimli hale getirmek i\u00e7in eri\u015fim kontrolleri, \u015fifreleme ve geli\u015fmi\u015f g\u00fcvenlik ayarlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131.<\/li>\n<li><strong>Uygulamalar\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rma:<\/strong> Makrolar gibi komut dizisi sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flamak i\u00e7in \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf uygulama ayarlar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi.<\/li>\n<\/ul>\n<p>T\u00fcm bu protokoller, dijital risklere kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli koruma sa\u011flamak i\u00e7in s\u0131k s\u0131k g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 testi gerektiriyor. Faydalar\u0131 ise \u00e7ok fazla: daha g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcvenlik, daha iyi performans g\u00f6steren sistemler, hatta daha kolay uyumluluk ve denetim.<\/p>\n<p>Rakamlar, g\u00fcvenli\u011fi \u00f6nceliklendirmenin de\u011ferini g\u00f6steriyor. Bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re organizasyonlar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, uzaktan eri\u015fime sahip harici kaynaklar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla veri s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131na maruz kalm\u0131\u015f ve g\u00fcvenlik ihlallerinin %61\u2019i, yaman\u0131n mevcut oldu\u011fu ancak da\u011f\u0131t\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, bilinen bir g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131ndan yararlan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f.<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a><\/p>\n<p>G\u00fcvenli bir dijital politika nas\u0131l olmal\u0131? ABD\u2019li yaz\u0131l\u0131m firmas\u0131 Netwrix\u2019te BT g\u00fcvenlik uzman\u0131 olan Dick Schrader gibi uzmanlara g\u00f6re g\u00fcvenli bir dijital rejim \u015fu \u00f6zelliklere sahip olmal\u0131:<\/p>\n<ul>\n<li>Eski, az kullan\u0131lan teknolojiler d\u00fczenli olarak sunuculardan kald\u0131r\u0131lmal\u0131.<\/li>\n<li>Platformlar, a\u011flar ve uygulamalar yetkisiz eri\u015fime kar\u015f\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 korunmal\u0131.<\/li>\n<li>Bulut bili\u015fim, zaman\/verimlilik maliyetlerine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n her kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in \u00e7ok fakt\u00f6rl\u00fc kimlik do\u011frulama (multi-factor authentication &#8211; MFA) ile korunmal\u0131.<\/li>\n<li>S\u0131n\u0131fland\u0131rma, saklama, i\u015fleme ve \u015fifrelemeye odaklanarak t\u00fcm ekosistem genelinde veriler korunmal\u0131.<\/li>\n<li>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf teknoloji entegrasyonu, operasyon ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve sat\u0131c\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm paketinin par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilmeli.<\/li>\n<li>Gizlili\u011fe fazlas\u0131yla \u00f6nem g\u00f6sterilmeli ve ki\u015fisel veriler onay, bildirim, tercih ve do\u011fruluk ilkelerine uymal\u0131.<\/li>\n<li>D\u00fczenleyici kurumlar\u0131n yasal \u00e7er\u00e7evelerine uyulmal\u0131 ve ihlaller adli olarak kan\u0131tlanmal\u0131.<\/li>\n<li>\u0130\u015f s\u00fcreklili\u011fi, kriz y\u00f6netimi ve BT ola\u011fan\u00fcst\u00fc durum kurtarma konular\u0131nda yeterli planlama yap\u0131larak dayan\u0131kl\u0131l\u0131k garanti alt\u0131na al\u0131nmal\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Kapal\u0131 ve yal\u0131t\u0131mc\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n, ihtiya\u00e7 duyulan kapsaml\u0131 de\u011fi\u015fikliklere ilham vermesi pek olas\u0131 de\u011fil. \u00d6zellikle gelecek vadeden blok zinciri ve kuantum bili\u015fim gibi yeni teknolojilerle birlikte \u015firketler ve uluslar aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fi, hemen hemen her organizasyon i\u00e7in i\u015flevsel olacak \u00e7\u00f6z\u00fcmler ortaya \u00e7\u0131karabilir.<\/p>\n<p>\u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131nda liderler, siber g\u00fcvenlik konular\u0131nda e\u011fitilmeli ve siber dayan\u0131kl\u0131l\u0131kla ilgili tart\u0131\u015fmalar y\u00f6netim kurulu d\u00fczeyinde rutin hale gelmeli.<\/p>\n<p>Her \u015feyden \u00f6nemlisi, herhangi bir organizasyonun en \u00f6nemli par\u00e7as\u0131 olan \u201cm\u00fc\u015fteriler\u201d bu s\u00fcrece dahil edilmeden hi\u00e7bir \u015fekilde dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yolculu\u011funa \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131. M\u00fc\u015fteriler b\u00f6yle bir ge\u00e7i\u015f i\u00e7in haz\u0131r de\u011filse veya deneyimlerine zarar veren sistem ve hizmetlere bo\u011fulmu\u015fsa muhtemelen ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak ba\u015fka bir se\u00e7enek bulurlar.<\/p>\n<p>Dijital de\u011fi\u015fimin beklenmedik tehditlerinden biri, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde ufak bir hata yaparak halihaz\u0131rda memnun olan i\u015f ortaklar\u0131n\u0131 yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmak olabilir.<\/p>\n<h2>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ciddi ilerleme kaydetti\u011fi dinamik bir \u00e7a\u011f\u0131 korumak<\/h2>\n<p>Evden \u00e7al\u0131\u015fmaya h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ge\u00e7ilmesi, son 20 y\u0131ld\u0131r devam eden bir trendi h\u0131zland\u0131rd\u0131: dijital sistemlere y\u00f6nelik artan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve her biri benzersiz risklere ve hassasiyetlere sahip ara etkinle\u015ftirme teknolojilerinin (bulut sunucular\u0131, uygulama program\u0131 aray\u00fczleri vb.) say\u0131s\u0131ndaki patlama. Bununla birlikte birbirine ba\u011fl\u0131 teknolojilere olan talep de b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyor.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte kontrol edilemeyen harici etkenler, potansiyel tehlikeleri daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftiriyor. H\u00fck\u00fcmetler d\u00fczeyinde bakacak olursak jeopolitik karma\u015falar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi, gelecek i\u00e7in dijital g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayabilecek e\u015f g\u00fcd\u00fcml\u00fc uluslararas\u0131 \u00e7abalar\u0131n zay\u0131flamas\u0131na neden oluyor. S\u0131n\u0131r \u00f6tesi siber sald\u0131r\u0131lar ve devam eden bilgi kirlili\u011fi kampanyalar\u0131, yay\u0131lmalar\u0131na kar\u015f\u0131 koyacak denetimlerin ve dengeleyici faaliyetlerin yetersizli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc b\u00fcy\u00fcyor. Rekabet halindeki \u00fclkelerin birbiriyle tutars\u0131z yasalar\u0131 ve infaz mekanizmalar\u0131, siber su\u00e7lar\u0131 engellemede olduk\u00e7a ba\u015far\u0131s\u0131z oluyor.<\/p>\n<p>G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha da de\u011fi\u015fken, \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez, karma\u015f\u0131k ve belirsiz (volatile, uncertain, complex, ambiguous &#8211; VUCA) hale gelen bu d\u00fcnyada \u00f6zel i\u015fletmeler, uluslararas\u0131 ittifaklar\u0131n de\u011fi\u015fimini \u00f6ng\u00f6rmek i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla \u201cyakla\u015f\u0131k\u201d tahminlerde bulunmak zorunda kal\u0131yor. \u0130\u015fletmeler, veri i\u015fleme faaliyetlerini, veri gizlili\u011finin daha iyi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yasalara tabi olan b\u00f6lgelere ta\u015f\u0131ma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na a\u00e7\u0131k olmal\u0131.<\/p>\n<p>Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm risklerine kar\u015f\u0131 \u00f6nlem almamak, bireysel organizasyonlar\u0131n boyunu fazlas\u0131yla a\u015fan sonu\u00e7lar do\u011furabilir. Ya \u00f6nlemlerden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in kendi kendini kopyalayan ve s\u00fcrekli mutasyona u\u011frayan y\u0131k\u0131c\u0131 bir Truva at\u0131 kripto vir\u00fcs\u00fc, devlete veya ticari kurulu\u015flara ait \u00f6nemli sunucular\u0131 y\u00f6netmeye ba\u015flay\u0131p son y\u0131llarda kaydedilen dijital ilerlemeyi etkili bir \u015fekilde tersine \u00e7evirirse? Ya \u00f6zel BT altyap\u0131s\u0131na ve kripto paraya y\u00f6nelik trend, finansal sistemleri ve \u00f6zel verileri korumak i\u00e7in g\u00f6sterilen yasal d\u00fczenleme \u00e7abalar\u0131na engel olursa? Peki ya siber casusluk, nihayetinde Ar-Ge yat\u0131r\u0131mlar\u0131 i\u00e7in cayd\u0131r\u0131c\u0131 hale gelir ve ticari g\u00fcven eksikli\u011fi nedeniyle toplumun ilerlemesini \u00f6nlerse?<\/p>\n<p>Dijitale ge\u00e7i\u015f, sekt\u00f6rden ve \u00f6l\u00e7ekten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak eninde sonunda her kamu kurumunu ve \u00f6zel i\u015fletmeyi ilgilendiriyor olacak. Ancak belirli sekt\u00f6rler, y\u00fcklenecekleri ekstra sorumluluklar\u0131n fark\u0131nda olmal\u0131. \u00d6rne\u011fin perakendecilik veya pazarlama gibi, m\u00fc\u015fteriler hakk\u0131nda derinlemesine bilgi sahibi olman\u0131n ba\u015far\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011fu bir i\u015f alan\u0131nda faaliyet g\u00f6steriyorsan\u0131z dijital odakl\u0131 bir d\u00fcnyaya giden yol size hem risk hem de \u00f6d\u00fcl sunacakt\u0131r. Daha \u00f6nce paraya \u00e7evrilebilir veriler toplamak i\u00e7in hi\u00e7 bu kadar \u00e7ok f\u0131rsat ve bu ki\u015fisel i\u00e7g\u00f6r\u00fcleri yanl\u0131\u015f taraflardan uzak tutmak i\u00e7in hi\u00e7 bu kadar fazla bask\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<blockquote><p>Abdul Latif Jameel Bili\u015fim Dijital Direkt\u00f6r\u00fc Mo Chaara, konuyla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u015fu s\u00f6zlerle ifade ediyor: <em>\u201cHer zamankinden daha s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 toplumumuzda dijital g\u00fcven; uzun vadeli inovasyon ve refah i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. G\u00fcvenilir teknolojiler daha adil, daha \u015feffaf ve daha uyumlu bir toplum in\u015fa edebilmemiz i\u00e7in temel te\u015fkil ediyor. Dijital g\u00fcveni g\u00fc\u00e7lendirmek ve dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn do\u011fas\u0131 gere\u011fi getirdi\u011fi riskleri azaltmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmedi\u011fimiz s\u00fcrece, insanl\u0131k tarihindeki en b\u00fcy\u00fck ilerlemenin kaydedildi\u011fi, en heyecan verici ve dinamik d\u00f6nemlerden birinde vaatler ve potansiyel elden ka\u00e7\u0131r\u0131labilir.\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> <a href=\"https:\/\/resources.foundryco.com\/download\/digital-business-executive-summary\">https:\/\/resources.foundryco.com\/download\/digital-business-executive-summary<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> <a href=\"https:\/\/blog.netwrix.com\/2023\/02\/22\/system-hardening\/\">https:\/\/blog.netwrix.com\/2023\/02\/22\/system-hardening\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> <a href=\"https:\/\/www2.deloitte.com\/content\/dam\/Deloitte\/in\/Documents\/risk\/in-ra-managing-risk-digital-transformation-1-noexp.pdf\">https:\/\/www2.deloitte.com\/content\/dam\/Deloitte\/in\/Documents\/risk\/in-ra-managing-risk-digital-transformation-1-noexp.pdf<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> <a href=\"https:\/\/resources.foundryco.com\/download\/digital-business-executive-summary\">https:\/\/resources.foundryco.com\/download\/digital-business-executive-summary<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.weforum.org\/reports\/global-risks-report-2022\/in-full\/chapter-3-digital-dependencies-and-cyber-vulnerabilities\/\">https:\/\/www.weforum.org\/reports\/global-risks-report-2022\/in-full\/chapter-3-digital-dependencies-and-cyber-vulnerabilities\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.techtarget.com\/whatis\/feature\/SolarWinds-hack-explained-Everything-you-need-to-know\">https:\/\/www.techtarget.com\/whatis\/feature\/SolarWinds-hack-explained-Everything-you-need-to-know<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.weforum.org\/reports\/global-risks-report-2022\/in-full\/chapter-3-digital-dependencies-and-cyber-vulnerabilities\/\">https:\/\/www.weforum.org\/reports\/global-risks-report-2022\/in-full\/chapter-3-digital-dependencies-and-cyber-vulnerabilities\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.weforum.org\/reports\/global-risks-report-2023\/\">https:\/\/www.weforum.org\/reports\/global-risks-report-2023\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.bloomberg.com\/professional\/blog\/metaverse-may-be-800-billion-market-next-tech-platform\/\">https:\/\/www.bloomberg.com\/professional\/blog\/metaverse-may-be-800-billion-market-next-tech-platform\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.marsh.com\/bg\/en\/services\/insurance-market-and-placement\/insights\/global_insurance_market_index.html\">https:\/\/www.marsh.com\/bg\/en\/services\/insurance-market-and-placement\/insights\/global_insurance_market_index.html<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> <a href=\"https:\/\/blog.netwrix.com\/2023\/02\/22\/system-hardening\/\">https:\/\/blog.netwrix.com\/2023\/02\/22\/system-hardening\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":109305,"template":"","tags":[],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Dijital Gelecekte Riski Azaltma | Abdul Latif Jameel\u00ae<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"F\u0131rsatlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131p g\u00fcvenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ilerleme sa\u011flarken dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki riskleri azaltan stratejileri ke\u015ffedin. Devam\u0131n\u0131 oku.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Dijital Gelecekte Riski Azaltma | Abdul Latif Jameel\u00ae\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"F\u0131rsatlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131p g\u00fcvenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ilerleme sa\u011flarken dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki riskleri azaltan stratejileri ke\u015ffedin. Devam\u0131n\u0131 oku.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Abdul Latif Jameel\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Abdul.Latif.Jameel.Official\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-04-24T07:12:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_2083390783-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1456\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/\",\"url\":\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/\",\"name\":\"Dijital Gelecekte Riski Azaltma | Abdul Latif Jameel\u00ae\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/alj.com\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-08-09T12:43:06+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-24T07:12:08+00:00\",\"description\":\"F\u0131rsatlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131p g\u00fcvenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ilerleme sa\u011flarken dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki riskleri azaltan stratejileri ke\u015ffedin. Devam\u0131n\u0131 oku.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/alj.com\/tr\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Perspectives\",\"item\":\"https:\/\/alj.com\/en\/perspective\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Dijital gelece\u011fin risklerini azaltmak\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/alj.com\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/alj.com\/en\/\",\"name\":\"Abdul Latif Jameel\",\"description\":\"Abdul Latif Jameel\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/alj.com\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"tr\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Dijital Gelecekte Riski Azaltma | Abdul Latif Jameel\u00ae","description":"F\u0131rsatlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131p g\u00fcvenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ilerleme sa\u011flarken dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki riskleri azaltan stratejileri ke\u015ffedin. Devam\u0131n\u0131 oku.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Dijital Gelecekte Riski Azaltma | Abdul Latif Jameel\u00ae","og_description":"F\u0131rsatlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131p g\u00fcvenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ilerleme sa\u011flarken dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki riskleri azaltan stratejileri ke\u015ffedin. Devam\u0131n\u0131 oku.","og_url":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/","og_site_name":"Abdul Latif Jameel","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Abdul.Latif.Jameel.Official","article_modified_time":"2024-04-24T07:12:08+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1456,"url":"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_2083390783-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/","url":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/","name":"Dijital Gelecekte Riski Azaltma | Abdul Latif Jameel\u00ae","isPartOf":{"@id":"https:\/\/alj.com\/en\/#website"},"datePublished":"2023-08-09T12:43:06+00:00","dateModified":"2024-04-24T07:12:08+00:00","description":"F\u0131rsatlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131p g\u00fcvenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ilerleme sa\u011flarken dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki riskleri azaltan stratejileri ke\u015ffedin. Devam\u0131n\u0131 oku.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/dijital-gelecegin-risklerini-azaltmak\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/alj.com\/tr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Perspectives","item":"https:\/\/alj.com\/en\/perspective\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Dijital gelece\u011fin risklerini azaltmak"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/alj.com\/en\/#website","url":"https:\/\/alj.com\/en\/","name":"Abdul Latif Jameel","description":"Abdul Latif Jameel","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/alj.com\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"tr"}]}},"post-meta-fields":{"push_notification":["no"],"_push_notification":["field_5c3b1fb67034d"],"_wpml_word_count":["{\"total\":2408,\"to_translate\":{\"ar\":2408,\"zh-hans\":2408,\"fr\":2408,\"ja\":2408,\"es\":2408,\"tr\":2408}}"],"_wpml_media_featured":["1"],"_wpml_media_duplicate":["1"],"perspective_short_title":["Dijital gelece\u011fin risklerini azaltmak"],"perspective_summury":["<p>Tamamen ba\u011flant\u0131l\u0131 ve dijitalle\u015ftirilmi\u015f bir d\u00fcnya vizyonu (yani i\u015f, y\u00f6neti\u015fim ve e\u011flenceyi kapsayan, her \u015feyin birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir <em>\u00fcbernet<\/em>) say\u0131s\u0131z toplumsal fayda vaadiyle dolu.<\/p>\n"],"perspective_location":["Dubai, BAE"],"wpcf-featured-news":["0"],"is_latest_news":["0"],"wpcf-show-news-at-homepage":["1"],"publish_mobile":[""],"_publish_mobile":["field_5bfa8eb2e65cf"],"mobile_featured_image":["https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_2083390783-scaled.jpg"],"_mobile_featured_image":["field_5c3b204983dea"],"featured_on_listing_page":["0"],"_featured_on_listing_page":["field_62458ea7383c3"],"content_series_applied":[""],"_content_series_applied":["field_60f3d3faf82ac"],"wpcf-perspective-downloadable_file":[""],"wpcf-perspective-published-date":["1691452800"],"wpcf-video-description":[""],"wpcf-layoutvideourl":[""],"wpcf-video-thumb":[""],"wpcf-social4-svg":[""],"wpcf-social4-background-image":[""],"wpcf-social4-text":[""],"wpcf-social4-url":[""],"wpcf-social3-svg":[""],"wpcf-social3-background-image":[""],"wpcf-social3-text":[""],"wpcf-social3-url":[""],"wpcf-social-text-svg-square":[""],"wpcf-social-text-image-square":[""],"wpcf-social-text-text-square":[""],"wpcf-social-text-url-square":[""],"wpcf-social2-svg":[""],"wpcf-social2-background-image":[""],"wpcf-social2-text":[""],"wpcf-social2-url":[""],"wpcf-social-svg-square":[""],"wpcf-social-image-square":[""],"wpcf-social-text-square":[""],"wpcf-social-url-square":[""],"wpcf-social1-svg":[""],"wpcf-social1-background-image":[""],"wpcf-social1-text":[""],"wpcf-social1-url":[""],"wpcf-quotes-with-auther-text-1":[""],"wpcf-card_article_with_title_content":[""],"wpcf-card_article_content":["write your content"],"wpcf-quotes-with-auther-text":[""],"_bsf_post_type":["0"],"_bsf_item_review_type":["none"],"_yoast_wpseo_title":["Dijital Gelecekte Riski Azaltma | Abdul Latif Jameel\u00ae"],"_yoast_wpseo_metadesc":["F\u0131rsatlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131p g\u00fcvenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ilerleme sa\u011flarken dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki riskleri azaltan stratejileri ke\u015ffedin. Devam\u0131n\u0131 oku."],"_yoast_wpseo_content_score":["30"],"_yoast_wpseo_estimated-reading-time-minutes":[""],"_yoast_wpseo_wordproof_timestamp":[""],"_thumbnail_id":["109305"],"_edit_lock":["1713942597:25"],"_edit_last":["25"],"_last_translation_edit_mode":["native-editor"],"wpcf-projecttitle":[""],"wpcf-projectdescription":[""],"wpcf-projectimage-video1":["image"],"wpcf-projectimage-1":[""],"wpcf-projectvideo-1":[""],"wpcf-projectdescription-1":[""],"wpcf-projectimage-video2":["image"],"wpcf-projectimage-2":[""],"wpcf-projectvideo-2":[""],"wpcf-projectdescription-2":[""],"wpcf-projectimage-video3":["image"],"wpcf-projectimage-3":[""],"wpcf-projectvideo-3":[""],"wpcf-projectdescription-3":[""],"wpcf-projectimage-video4":["image"],"wpcf-projectimage-4":[""],"wpcf-projectvideo-4":[""],"wpcf-projectdescription-4":[""],"perspective_business_sector":["\u015eirket"],"wpcf-card-image":[""],"_wpcf-card-image-sort-order":["a:1:{i:0;i:1762641;}"],"amazonS3_cache":["a:10:{s:64:\"\/\/alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-scaled.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109298;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:70:\"\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/shutterstock_1536079445-scaled.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109298;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:80:\"\/\/alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte\u0393COs-digital-risk-framework-v2-scaled.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109291;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:86:\"\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Deloitte\u0393COs-digital-risk-framework-v2-scaled.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109291;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:59:\"\/\/alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109284;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:65:\"\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Data-security-strategy-v2.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109284;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:72:\"\/\/alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109312;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:78:\"\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Total-Cryptocurrency-Value-Received-v2.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109312;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:105:\"\/\/alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-scaled.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109277;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}s:111:\"\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2023\/08\/Cyber-security-digitalization-creates-opportunities-and-risks-v2-scaled.jpg\";a:2:{s:2:\"id\";i:109277;s:11:\"source_type\";s:13:\"media-library\";}}"]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alj.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/perspective\/109328"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alj.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/perspective"}],"about":[{"href":"https:\/\/alj.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/perspective"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alj.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alj.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/109305"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alj.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alj.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}