{"id":115603,"date":"2024-03-26T07:15:38","date_gmt":"2024-03-26T07:15:38","guid":{"rendered":"https:\/\/alj.com\/perspective\/risk-may-be-on-the-rise-but-so-too-is-knowledge\/"},"modified":"2024-06-11T09:56:07","modified_gmt":"2024-06-11T09:56:07","slug":"risk-may-be-on-the-rise-but-so-too-is-knowledge","status":"publish","type":"perspective","link":"https:\/\/alj.com\/tr\/perspective\/risk-may-be-on-the-rise-but-so-too-is-knowledge\/","title":{"rendered":"Risk art\u0131yor olabilir, ancak bilgi de art\u0131yor"},"content":{"rendered":"

\"\"Risk d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015f\u0131yoruz; ancak d\u00fcnya felaketin e\u015fi\u011finde olmak zorunda de\u011fil. Bun sa\u011flayacak olan D\u00fcnya Ekonomik Forumu\u2019nun (WEF) y\u0131ll\u0131k 2024 K\u00fcresel Riskler Raporu<\/a> gibi \u00e7al\u0131\u015fmalarla desteklenen risk fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r<\/em>. Bu t\u00fcr bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcye sahip olarak, ger\u00e7ek anlamda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir medeniyet olma yolculu\u011fumuza devam ederken, beklenmedik durumlar\u0131 planlayabilir ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z zorluklara kar\u015f\u0131 savunma mekanizmalar\u0131 olu\u015fturabiliriz.<\/h4>\n

Ocak 2024\u2019te 19. say\u0131s\u0131 yay\u0131mlanan en son WEF riskleri raporu, hem k\u0131sa hem de uzun vadede \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir risk matrisi sunuyor. Bu rapor, genellikle g\u00fcncel ve \u00f6nemli haberlerin oldu\u011fu bir y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan yay\u0131mlan\u0131r: Resmi olarak rekor s\u0131cakl\u0131klar\u0131n kaydedildi\u011fi bir y\u0131l[1]<\/sup><\/a>. Avrupa ve Orta Do\u011fu\u2019da \u00e7at\u0131\u015fma ve belirsizliklerin oldu\u011fu bir y\u0131l.[2]<\/sup><\/a> Yapay zeka devrimini yaratan \u00f6nc\u00fc beyinlerin, yarat\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olduklar\u0131 bu teknolojinin yarataca\u011f\u0131 felaket potansiyeline kar\u015f\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131ld\u0131klar\u0131 bir y\u0131l.[3]<\/sup><\/a><\/p>\n

Bu nedenle, haber ba\u015fl\u0131klar\u0131ndaki dram\u0131n \u00f6tesine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda WEF analistlerinin ve anket kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n ufukta beliren en kayg\u0131 verici olay olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri durumlar nelerdir?<\/p>\n

Uzmanlar daha belirsiz bir gelecek \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor<\/h2>\n
\"\"
WEF Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc, Saadia Zahidi<\/figcaption><\/figure>\n

WEF genel m\u00fcd\u00fcr\u00fc Saadia Zahidi, “d\u00fcnyan\u0131n iklim ve \u00e7at\u0131\u015fma gibi iki tehlikeli krizle bo\u011fu\u015ftu\u011fu bir d\u00f6nemde h\u0131zla artan teknolojik de\u011fi\u015fim ve ekonomik belirsizlik<\/em>” d\u00f6nemine de\u011finiyor.[4]<\/strong><\/sup><\/em><\/a><\/p>\n

\u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131, akademi, sivil toplum ve h\u00fck\u00fcmetler genelinde yakla\u015f\u0131k 1.500 uzmanla yap\u0131lan r\u00f6portajlara dayanan raporda t\u00fcm bu belirsizlikler ve daha fazlas\u0131 belirgin bir \u015fekilde ele al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n

\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki iki y\u0131l boyunca en bask\u0131n olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen riskleri ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l i\u00e7inde \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131 muhtemel riskleri inceliyor.<\/p>\n

Pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan d\u00fcnyaya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki iki y\u0131l boyunca sorunlar ya\u015fanaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, 10 y\u0131l sonras\u0131 i\u00e7in ise daha da sars\u0131c\u0131 beklentiler var.<\/p>\n

Uzmanlar k\u0131sa vadede (iki y\u0131l) huzursuz (%54), \u00e7alkant\u0131l\u0131 (%27) ve hatta f\u0131rt\u0131nal\u0131 (%3) ve sadece %16 oran\u0131nda istikrarl\u0131 veya sakin bir d\u00f6nem ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Daha uzun vadede (10 y\u0131l) bu k\u00f6t\u00fcmserlik art\u0131yor ve ayn\u0131 uzmanlar huzursuz (%29), \u00e7alkant\u0131l\u0131 (%46) veya f\u0131rt\u0131nal\u0131 (%17) bir d\u00f6nem \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken geriye sadece %9 oran\u0131nda istikrarl\u0131 veya sakin ortam kal\u0131yor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Hem iki hem de on y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemlerdeki bu riskler be\u015f kategoriye ayr\u0131labilir:<\/p>\n

    \n
  1. Ekonomik<\/li>\n
  2. \u00c7evresel<\/li>\n
  3. Jeopolitik<\/li>\n
  4. Toplumsal<\/li>\n
  5. Teknolojik<\/li>\n<\/ol>\n

    \u0130ki y\u0131ll\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcme daha derin bir bak\u0131\u015fla ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n

    Yanl\u0131\u015f bilgi k\u0131sa vadeli riskler listesinin ba\u015f\u0131nda geliyor<\/h2>\n

    Pek \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00fclkede se\u00e7imler yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 2024 y\u0131l\u0131 politik a\u00e7\u0131dan \u015fimdiye kadarki en \u00f6nemli y\u0131l olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. ABD\u2019deki se\u00e7menler Donald Trump\u2019\u0131 Beyaz Saray\u2019a ikinci kez Ba\u015fkan olarak tekrar g\u00f6nderip g\u00f6ndermemeye karar verebilirler. Ocak 2024 itibar\u0131yla 3,3 trilyon ABD dolar\u0131 milli gelirle d\u00fcnyan\u0131n alt\u0131nc\u0131 en b\u00fcy\u00fck ekonomisi[5]<\/sup><\/a> olan Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta Muhafazakar ve \u0130\u015f\u00e7i partililer aras\u0131nda bir iktidar m\u00fccadelesi ya\u015fan\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n demokrasiyle y\u00f6netilen en b\u00fcy\u00fck n\u00fcfusuna sahip Hindistan\u2019\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Meksika, Pakistan, G\u00fcney Afrika, Banglade\u015f, Sri Lanka, Endonezya, G\u00fcney Kore, Avrupa Birli\u011fi ve daha pek \u00e7ok \u00fclkede bu y\u0131l se\u00e7imler yap\u0131lacak. D\u00fcnya genelinde insanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %49\u2019u 2024 y\u0131l\u0131nda sand\u0131klara gidecek ve olas\u0131l\u0131kla oy pusulalar\u0131 \u00fczerinde \u00e7ok sert tercihler yapacak.[6]<\/sup><\/a><\/p>\n

    Bu ba\u011flamda WEF raporunda tan\u0131mlanan en \u00f6nemli iki y\u0131ll\u0131k risklerden \u2018yanl\u0131\u015f bilgi ve dezenformasyon\u2019 riskinin neden 2023\u2019\u00fcn iki y\u0131ll\u0131k risk listesinde<\/a> yer almad\u0131\u011f\u0131 belki de anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Sosyal medyan\u0131n giderek daha kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir ortam haline gelmesi, sahte haber tehlikesi ve yapay zeka destekli sahte video ve ses klipleri ile birle\u015fti\u011finde, bu \u00f6nemli se\u00e7imlerin adil bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131n\u0131 tehlikeye atabilir.<\/p>\n

    WEF\u2019e g\u00f6re, \u2018\u015fiddetli protestolar ve nefret su\u00e7lar\u0131ndan sivil \u00e7at\u0131\u015fma ve ter\u00f6rizme\u2019 kadar uzanan huzursuzluklara yol a\u00e7abilecek t\u00fcrde bu etkenler bir araya geldi\u011finde yeni kurulacak h\u00fck\u00fcmetlerin me\u015fruiyetini baltalama tehdidi te\u015fkil ediyor. Bu huzursuzluklar\u0131n neticeleri aras\u0131nda daha fazla yerel propaganda, daha s\u0131k\u0131 sans\u00fcr yasalar\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z medya \u00fczerinde daha s\u0131k\u0131 kontroller ve hatta internet eri\u015fiminin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilir.<\/p>\n

    \u2018Yanl\u0131\u015f bilgi ve dezenformasyon\u2019 etkisini bir ila yedi aras\u0131nda bir \u00f6l\u00e7ekte de\u011ferlendirmeleri istenen kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 (%54) be\u015f veya daha y\u00fcksek bir puan vermi\u015ftir.<\/p>\n

    \u0130ki y\u0131ll\u0131k risk listesi ayr\u0131ca \u2018a\u015f\u0131r\u0131 hava durumu olaylar\u0131\u2019, \u2018devletler aras\u0131 silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma\u2019, \u2018ekonomik f\u0131rsat eksikli\u011fi\u2019, \u2018enflasyon\u2019, \u2018zorunlu g\u00f6\u00e7\u2019 ve \u2018kirlilik\u2019 konular\u0131n\u0131 da vurgulamaktad\u0131r. Ancak daha da ileriye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda 10 y\u0131ll\u0131k risk listesinde iklim krizi, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 etkileyen bir tehdide d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u0130klim, uzun vadeli risk raporunun \u00fczerine bir kabus gibi \u00e7\u00f6k\u00fcyor<\/h2>\n

    WEF\u2019in 10 y\u0131ll\u0131k risk listesindeki ilk d\u00f6rt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n tamam\u0131, bu benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f krizin yarataca\u011f\u0131 varolu\u015fsal tehdidin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na i\u015faret eden \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcle\u015fmesine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Bu d\u00f6rt ana tehlike, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u015fiddet s\u0131ras\u0131na g\u00f6re \u2018a\u015f\u0131r\u0131 hava olaylar\u0131\u2019, \u2018toprak, su, hava ve canl\u0131lar gibi d\u00fcnya sistemlerinde kritik de\u011fi\u015fiklikler\u2019, \u2018biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 ve ekosistem \u00e7\u00f6kmesi\u2019 ve \u2018do\u011fal kaynak k\u0131tl\u0131\u011f\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n

    Hepsi bu da de\u011fil. \u2018Kirlilik\u2019 onuncu s\u0131rada olsa da listede yer al\u0131yor ve \u2018zorunlu g\u00f6\u00e7\u2019 ise yedinci s\u0131rada. WEF, zorunlu g\u00f6\u00e7\u00fc toplumsal <\/em>bir risk olarak kategorize eder, ancak olu\u015fum nedeni ku\u015fkusuz do\u011fal \u00e7evre <\/em>ile ilgilidir. Baz\u0131 tahminler, 2050 y\u0131l\u0131na kadar iklime ciddi bir m\u00fcdahale olmazsa y\u00fcz milyonlarca insan\u0131n evlerini terk etmek zorunda kalaca\u011f\u0131n\u0131 ve [7]<\/a>\u201cbir ila \u00fc\u00e7 milyar insan\u0131n son 6.000 y\u0131l boyunca insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in uygun \u015fekilde seyreden iklim ko\u015fullar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalaca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d ileri s\u00fcrmektedir.[8]<\/a>,[9]<\/sup><\/a><\/p>\n

    WEF\u2019in 10 y\u0131ll\u0131k risk listesinde bulunan \u201cyanl\u0131\u015f bilgi ve dezenformasyon\u201d, \u201csiber tehdit\u201d ve \u201ctoplumsal kutupla\u015fma\u201d gibi di\u011fer tehlikeler gelecekte \u00f6nem arz edecek olsa da uzun vadede ya\u015fam standartlar\u0131nda ve geli\u015fimsel ilerlemede d\u00fc\u015f\u00fc\u015fleri muhtemelen belirleyecek olan iklim krizidir.<\/p>\n

    Odak noktam\u0131z\u0131 bu varolu\u015fsal zorlu\u011fa kayd\u0131rmadan \u00f6nce, yeni raporda \u00f6zel olarak incelenen daha yak\u0131ndan bakmaya de\u011fer iki risk alan\u0131 vard\u0131r: \u00dclkeler aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n artma potansiyeli ve d\u00fcnya \u00fczerindeki kontrol\u00fcm\u00fcz\u00fcn giderek daha yetenekli yapay zeka sistemlerine ge\u00e7me olas\u0131l\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n

    \u00c7at\u0131\u015fma ve kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f yapay zeka riskleriyle y\u00fczle\u015fme<\/h2>\n

    D\u00fcnyada olaylar h\u0131zla geli\u015febilir; Do\u011fu Akdeniz\u2019de \u0130srail ve Gazze aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n patlak vermesinden \u00f6nce WEF, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli sava\u015flar\u0131n artan tehdidine ili\u015fkin bir inceleme derlemi\u015fti. Raporun yay\u0131mlanmas\u0131ndan bu yana Orta Do\u011fu\u2019daki geli\u015fmeler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, muhtemelen iki y\u0131ll\u0131k risk s\u0131ralamas\u0131nda ilk kez be\u015finci s\u0131rada yer alan ‘devletler aras\u0131 silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma’ \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc gelecek y\u0131l\u0131n listesinde daha \u00fcst s\u0131ralarda yer alacakt\u0131r.<\/p>\n

    Tayvan ve Ukrayna ile birlikte \u0130srail, k\u00fcresel ekonomi, g\u00fcvenlik dinamikleri ve uluslararas\u0131 tedarik zincirleri i\u00e7in “y\u00fcksek risk” te\u015fkil eden potansiyel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n artaca\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 noktadan biri olarak tan\u0131mland\u0131.<\/p>\n

    Raporda 2020 – 2022 d\u00f6neminde ger\u00e7ekle\u015fen, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Ukrayna ve Etiyopya\u2019daki sava\u015flara atfedilen aktif \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle \u00f6len insan say\u0131s\u0131n\u0131n d\u00f6rt kat\u0131na \u00e7\u0131karak son bir ka\u00e7 on y\u0131ld\u0131r g\u00f6zlemlenen en y\u00fcksek seviyeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steriliyor.<\/p>\n

    En k\u00f6t\u00fc durum senaryosunda mevcut d\u00fc\u015fmanl\u0131klar \u2018\u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na\u2019 ve insani krizlerin daha da b\u00fcy\u00fcmesine yol a\u00e7abilir.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Mevcut k\u00fcresel d\u00fczenin oturdu\u011fu zemin aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131ndan kaymaya devam ediyor. Ukrayna, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki Kas\u0131m se\u00e7imlerinden sonra ABD\u2019nin deste\u011finin devam etmesine g\u00fcvenemez, bu da Rusya\u2019y\u0131 cesaretlendirebilecektir. Orta Do\u011fu\u2019daki \u00e7at\u0131\u015fmalar kom\u015fu \u00fclkelere yay\u0131lacak olursa fosil yak\u0131t tedarikini ve deniz ticareti rotalar\u0131n\u0131 tehlikeye atabilir. Her iki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n da y\u0131llarca devam edebilecek \u201cuzun s\u00fcreli, d\u00fczensiz\u201d bir \u015fiddete b\u00fcr\u00fcnme potansiyeli vard\u0131r.<\/p>\n

    B\u00f6yle bir arka planda gelece\u011fi \u00f6ng\u00f6rmek daha zorla\u015fmaktad\u0131r.\u00a0 Giderek daha \u00e7ok kutupla\u015fan d\u00fcnyada WEF \u201cyay\u0131lmac\u0131 baz\u0131 merkezi g\u00fc\u00e7lerin ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz bir d\u00f6ng\u00fcye girerek potansiyel olarak \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nleyen dinamikleri zay\u0131flataca\u011f\u0131\u201d uyar\u0131s\u0131nda bulunmaktad\u0131r.[10]<\/sup><\/a> Daha fazla \u00fclke, \u00f6zellikle de kaynak zengini oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fclkeler \u201cy\u00f6netilemez\u201d hale gelebilir ve kom\u015fu ekonomiler, para-militer gruplar ve su\u00e7 a\u011flar\u0131 aras\u0131ndaki ta\u015feron sava\u015flara yatk\u0131n hale gelebilir.<\/p>\n

    B\u00f6ylesine \u00e7alkant\u0131l\u0131 yeni bir ger\u00e7eklik, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin s\u00fcregelen siyasi ve ekonomik hakimiyetine y\u00f6nelik yayg\u0131n memnuniyetsizli\u011fi \u015fiddetlendirme tehlikesi de ta\u015f\u0131yor. Ve geli\u015fen yapay zekan\u0131n vaat etti\u011fi gelecekteki \u00f6d\u00fcller, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki refah e\u015fitsizliklerini art\u0131r\u0131rsa bu ho\u015fnutsuzluklar daha da yo\u011funla\u015fabilir.<\/p>\n

    Yapay zeka, zengin ve fakir aras\u0131ndaki u\u00e7urumu derinle\u015ftirmenin yan\u0131 s\u0131ra kendi potansiyel sonu\u00e7lar\u0131yla birlikte gelecektir.<\/p>\n

    \u0130deal bir d\u00fcnyada \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri sa\u011flayan yapay zeka gibi test edilmemi\u015f embriyonik bir teknoloji, kademeli olarak kullan\u0131ma sunulur. Ama buras\u0131 ideal bir d\u00fcnya de\u011fil. \u00dclkeler aras\u0131 rekabet ve ulusal g\u00fcvenlik miyoplu\u011fu nedeniyle, yapay zekan\u0131n aceleyle ve herkesin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. WEF raporunda \u201cYapay zekan\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma kararlar\u0131na daha derin entegrasyonu nedeniyle gerilimlerin istenmeden t\u0131rmanabilece\u011fi ve yapay zeka uygulamalar\u0131na a\u00e7\u0131k eri\u015fimin, k\u00f6t\u00fc niyetli akt\u00f6rleri asimetrik olarak g\u00fc\u00e7lendirebilece\u011fi\u201d bir yer olarak ifade edilen bir d\u00fcnya s\u00f6z konusu.[11]<\/sup><\/a><\/p>\n

    Yapay zekaya y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 bunlarla k\u0131s\u0131tlayamay\u0131z. \u015eu anda olgunla\u015fmam\u0131\u015f haliyle kar\u015f\u0131m\u0131zdad\u0131r ve genellikle sentetik biyoloji ve kuantum bili\u015fim<\/a> gibi di\u011fer teknolojilerle birlikte sadece bu seviyeden h\u0131zlanacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, vaat etti\u011fi verimlilik faydalar\u0131n\u0131<\/a> ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k<\/a> hizmetlerindeki ilerlemeleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak b\u00fcy\u00fcmesini tamamen yasaklamak istememeliyiz.<\/em> Yapay zeka yorumlar\u0131yla bir anomali olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmek i\u00e7in taranan r\u00f6ntgenler<\/a> ve \u015fu anda hayal bile edilemeyen yeni ila\u00e7larla tedavi edilen \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klar neticesinde t\u0131bbi tedaviler bundan on y\u0131l sonra bamba\u015fka bir hal alabilir.<\/p>\n

    Yine de yapay zekan\u0131n ilerleme h\u0131z\u0131n\u0131n, hem teknolojinin evrimini y\u00f6nlendiren \u00f6zel sekt\u00f6r akt\u00f6rlerinin hem de kamu sekt\u00f6r\u00fc kanun yap\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n zihninde \u00e7ok \u00f6nemli bir yerinin olmas\u0131 gerekir. Her bir taraf, yapay zekan\u0131n yanl\u0131\u015f bilgi, i\u015f kayb\u0131, su\u00e7 faaliyeti, siber sald\u0131r\u0131lar, ter\u00f6rizm ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k \u00fczerindeki potansiyel etkilerini k\u0131s\u0131tlamada \u00e7ok \u00f6nemli bir rol\u00fc oldu\u011funu kan\u0131tlayabilir.<\/p>\n

    WEF\u2019in uyard\u0131\u011f\u0131 kesin olan bir \u015fey var ki, o da \u201cgiderek daha g\u00fc\u00e7l\u00fc, genel ama\u00e7l\u0131 yapay zeka teknolojilerinin kontrols\u00fcz bir \u015fekilde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l i\u00e7inde ekonomileri ve toplumlar\u0131 hem iyi hem de k\u00f6t\u00fc y\u00f6nde radikal bir \u015fekilde yeniden \u015fekillendirece\u011fidir.\u201d[12]<\/sup><\/a><\/p>\n

    Biraz \u015fans\u0131m\u0131z\u0131n biraz da dikkatimizin yard\u0131m\u0131yla yapay zekan\u0131n a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 t\u00f6rp\u00fclemeyi \u00f6\u011frenebilir ve sonunda onu iyi y\u00f6nde bir g\u00fc\u00e7 olarak kullanabiliriz. Ayn\u0131 \u00f6zeni bir g\u00fcn kendi insani a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 t\u00f6rp\u00fclemek ve silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma e\u011filimlerimizi dizginlemek i\u00e7in kullanabiliriz. Ancak, bir risk var ki t\u00fcm bu risklerin \u00fcst\u00fcnde kalmaya devam ediyor: K\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve ekolojik ya\u015fam destek sistemimizin bozulmas\u0131.<\/p>\n

    H\u0131zla yakla\u015f\u0131lan 1,5o<\/sup>C e\u015fi\u011fi alarm veriyor<\/h2>\n

    \"\"Bu y\u0131lki WEF risk analizinde iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin on y\u0131l sonraki ve gelecekteki etkisinin \u201csistemik bir de\u011fi\u015fim\u201d ge\u00e7irece\u011fi kabul ediliyor. Rapora g\u00f6re bunun nedeni, 2015 Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019nda belirtildi\u011fi \u00fczere k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n sanayi \u00f6ncesi d\u00f6nemdeki s\u0131cakl\u0131klar\u0131n 1,5o<\/sup>C \u00fczerinde bir seviyede s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren e\u015fik de\u011ferin art\u0131k 2030\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan ortalar\u0131na kadar a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n beklenmesidir.<\/p>\n

    Ger\u00e7ekten de bu, iyimser bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bile kan\u0131tlanabilir. Bir BM ajans\u0131 olan D\u00fcnya Meteoroloji \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/a>, ge\u00e7en y\u0131l yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 raporda d\u00fcnyan\u0131n 2027 gibi k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde 1,5o<\/sup> C s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n %66 oldu\u011funu \u00f6ng\u00f6rd\u00fc.[13]<\/sup><\/a><\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    WEF anketine kat\u0131lan t\u00fcm gruplar, d\u00fcnya sistemlerindeki de\u011fi\u015fikliklerin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l i\u00e7inde ciddi bir risk olu\u015fturaca\u011f\u0131 konusunda hemfikir. Ancak rapor, s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n 1,5\u00b0C’nin \u00fczerine \u00e7\u0131karak 3\u00b0C daha s\u0131cak bir d\u00fcnyaya dair kabus senaryosunu, yani uyum sa\u011flama umudumuzun bile olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyaya do\u011fru gidip gitmedi\u011fimizi ele al\u0131yor.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Bu t\u00fcr bir kritik e\u015fi\u011fi a\u015fmak ne anlama gelir? \u0130nsan refah\u0131 \u00fczerinde ani ve \u015fiddetli etkilerle birlikte, kritik d\u00fcnya sistemleri \u00fczerinde uzun vadeli ve kendi kendine devam eden etkilerin olu\u015ftu\u011funu hayal edin. Bu etkiler, \u00e7\u00f6ken buz tabakalar\u0131ndan kaynaklanan deniz seviyesinde keskin art\u0131\u015flar, donmu\u015f topraklar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcnmesinden kaynaklanan karbon sal\u0131n\u0131m\u0131 ve okyanus veya atmosfer ak\u0131mlar\u0131nda geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bozulmalar \u015feklinde kendini g\u00f6sterebilir. Bu etkileri hafifletecek teknolojilerin mevcut oldu\u011fu yerlerde bile yasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, jeopolitik dinamikler ve iklim g\u00fcndemi i\u00e7in ciddi sonu\u00e7lar olabilir.<\/p>\n

    1,5\u00b0C\u2019lik bir art\u0131\u015fta bile sistemlerimizin geri d\u00f6n\u00fclemez bir bozulma ya\u015famas\u0131 muhtemeldir: Donmu\u015f topraklar\u0131n aniden erimesi, al\u00e7ak enlemlerdeki mercan resiflerinin yok olmas\u0131 ve Gr\u00f6nland ile Bat\u0131 Antarktika aras\u0131ndaki buzullar\u0131n \u00e7\u00f6kmesi.<\/p>\n

    Bu etkilerin \u00e7o\u011funun birbiri ile aras\u0131ndaki \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ili\u015fkisiler \u00f6zellikle zararl\u0131 olacakt\u0131r ve kademeli olarak ortaya \u00e7\u0131kacak etkilerin tahmin edilmesini zorla\u015ft\u0131racakt\u0131r. WEF, Gr\u00f6nland Buz Levhas\u0131 erimesi neticesinde ortaya \u00e7\u0131kacak olan tatl\u0131 su ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n Atlantik Meridyonel Devinim Dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rarak Bat\u0131 Antarktika Buz Levhas\u0131\u2019n\u0131n daha da h\u0131zl\u0131 erimesine neden olaca\u011f\u0131 \u00f6rne\u011fini veriyor.<\/p>\n

    Pek \u00e7ok k\u00fcresel ekonomi, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin yakla\u015fan \u015foklar\u0131na kar\u015f\u0131 tamamen haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalanmaktan korkuyor. Ne de olsa, kritik iklim e\u015fiklerinin a\u015f\u0131lmas\u0131 biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ekosistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, daha \u015fiddetli hava olaylar\u0131 ve do\u011fal kaynaklar\u0131n korkun\u00e7 bir \u015fekilde k\u0131tla\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelebilir. Sosyoekonomik dalgalanmalar \u015fu \u015fekilde ba\u015f g\u00f6sterecektir: Kitlesel g\u00f6\u00e7ler, s\u0131n\u0131r \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klardaki ani art\u0131\u015flar (\u00f6zellikle donmu\u015f topraklar\u0131n erimesiyle eski \u00e7a\u011flara ait vir\u00fcsler d\u00fcnyaya sal\u0131n\u0131rsa) ve yayg\u0131n ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler. Tar\u0131msal \u00fcretimin azalmas\u0131 ve su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131<\/a>, k\u00fcresel ticaret modellerini ve ittifaklar\u0131 sonsuza kadar y\u0131kabilir.<\/p>\n

    Finansman eksiklikleri, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine gereken aciliyet ile haz\u0131rlanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131na geliyor. Mevcut uluslararas\u0131 finansman taahh\u00fctleri ile 2030 y\u0131l\u0131na kadar adaptasyon i\u00e7in gerekli tahmini finansal kaynaklar aras\u0131ndaki fark, y\u0131lda 366 milyar ABD dolar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Cesur stratejiler iklim etkilerini hafifletmek i\u00e7in umut veriyor<\/h2>\n

    \u0130klim temelli risklere y\u00f6nelik bak\u0131\u015f olduk\u00e7a endi\u015fe verici olsa da iyimser olmak ve ortaya \u00e7\u0131kan sorunlarla m\u00fccadele etmek i\u00e7in bir\u00e7ok neden var.<\/p>\n

    Mevcut iklim modelleme ara\u00e7lar\u0131 m\u00fckemmel de\u011fildir ve hata paylar\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Yapay zekan\u0131n artan kapsama alan\u0131 kendi risk potansiyelini ta\u015f\u0131rken, kestirimci analiz i\u00e7in yeni ufuklar vaat ediyor. E\u015fik noktalar\u0131 ve potansiyel \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin etkinli\u011fi hakk\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve g\u00fcvenilir verilerle donat\u0131lan h\u00fck\u00fcmetler ve \u00f6zel kurulu\u015flar yak\u0131nda kaynaklar\u0131n\u0131 e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir verimlilikle en etkili stratejilere do\u011fru y\u00f6nlendirebilecekler.<\/p>\n

    WEF, \u201cBu \u00e7abalar, ilgili ekipmanlara (uzaktan alg\u0131lama ekipman\u0131 ve bili\u015fim g\u00fcc\u00fc gibi) ve ekolojik tahminlere daha fazla yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra iklim bilimi i\u00e7in k\u00fcresel bir veri ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131yla desteklenebilir,\u201d <\/em>diyor.[14]<\/strong><\/sup><\/em><\/a><\/p>\n

    En son risk anketine kat\u0131lanlar, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede k\u00fcresel anla\u015fmalar\u0131 en g\u00fc\u00e7l\u00fc silah olarak kabul etmektedir. Uygun \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015f ve entegre edilmi\u015f bu t\u00fcr anla\u015fmalar, emisyon azaltmay\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde sa\u011flaman\u0131n ve en tehlikeli kritik noktalardan ka\u00e7\u0131nman\u0131n en h\u0131zl\u0131 yoludur.<\/p>\n

    En y\u00fcksek profilli \u00f6rne\u011fi COP28 iklim anla\u015fmas\u0131<\/a> olan bu anla\u015fmalar\u0131n, etkilerini daha da art\u0131rmak i\u00e7in ulusal ve yerel d\u00fczenlemelerle desteklenmeleri gerekir.<\/p>\n

    \u0130vme kazanan di\u011fer stratejiler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n