{"id":102722,"date":"2022-09-29T12:03:52","date_gmt":"2022-09-29T12:03:52","guid":{"rendered":"https:\/\/alj.com\/?post_type=spotlight-fadyjameel&p=102722"},"modified":"2022-11-21T08:22:40","modified_gmt":"2022-11-21T08:22:40","slug":"karbonsuzlasmadaki-ilerleyisimizi-surdurmek-icin-ne-yapabiliriz","status":"publish","type":"spotlight-fadyjameel","link":"https:\/\/alj.com\/tr\/spotlight-by-fady-jameel\/karbonsuzlasmadaki-ilerleyisimizi-surdurmek-icin-ne-yapabiliriz\/","title":{"rendered":"Karbonsuzla\u015fmadaki ilerleyi\u015fimizi s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in ne yapabiliriz?"},"content":{"rendered":"

\"Paris2015 y\u0131l\u0131nda Paris\u2019teki Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Konferans\u0131\u2019nda bir araya gelen 196 \u00fclke, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmay\u0131 sanayile\u015fme \u00f6ncesi seviyelerin ortalama 2\u00baC \u00fczerinde tutmak ve ayn\u0131 zamanda 1,5\u00baC\u2019lik art\u0131\u015f\u0131 s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in \u201c\u00e7aba harcamak\u201d \u00fczere bir anla\u015fmaya vard\u0131.<\/p>\n

Bu, 1992 Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi (UNFCCC) i\u00e7in Taraflar Konferans\u0131n\u0131n (COP21<\/a>) 21. y\u0131ll\u0131k oturumu ve 1997 Kyoto Protokol\u00fc i\u00e7in Taraflar Toplant\u0131s\u0131n\u0131n (CMP) 11. oturumuydu. Bu tarihi anla\u015fma, k\u00fcresel sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n en az %55\u2019inden sorumlu olan 55 veya daha fazla \u00fclke bir araya geldi\u011finde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girecekti. Bu hedefe 4 Kas\u0131m 2016\u2019da ula\u015f\u0131ld\u0131. 22 Nisan 2016\u2019ya kadar (D\u00fcnya G\u00fcn\u00fc), 174 \u00fclke bu s\u00f6zle\u015fmeyi New York\u2019ta imzalam\u0131\u015f ve kendi yasal sistemleri i\u00e7inde tasdik, kabul, onay veya kat\u0131l\u0131m yoluyla uygulamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"UN<\/p>\n

\u0130klim konusundaki uzman bilim insanlar\u0131 bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonunun art\u0131\u015f\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda hemfikirdi. Bu nedenle bu y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, 2030 ile 2050 aras\u0131ndaki bir d\u00f6nemde insan kaynakl\u0131 sera gaz\u0131 emisyonunda net s\u0131f\u0131r hedefine ula\u015f\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Mevcut modelleme, karbon emisyonlar\u0131ndaki art\u0131\u015f bu s\u00fcre i\u00e7inde durdurulursa k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n potansiyel olarak 2\u00baC \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 dahilinde kalabilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n

\"IEAUluslararas\u0131 Enerji Ajans\u0131 (IEA<\/a>) daha sonra bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n izleyebilece\u011fi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir plan[1]<\/sup><\/a> yay\u0131mlad\u0131. Bu planda, ev yal\u0131t\u0131m\u0131ndan karbon yakalamaya ve belki de en \u00f6nemlisi elektrik \u00fcretimi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na kadar 400\u2019den fazla d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 belirlenmi\u015f durumda.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Elektrik \u00fcretiminde, bu d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131 i\u00e7in temel de\u011fi\u015fimin ger\u00e7ekle\u015fmesi, hem de h\u0131zla ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekiyor. \u015eu anda, insan kaynakl\u0131 sera gaz\u0131 (GHG) emisyonlar\u0131n\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda %76\u2019s\u0131ndan sorumlu olan enerji t\u00fcketimi, a\u00e7\u0131k ara en b\u00fcy\u00fck emisyon kayna\u011f\u0131d\u0131r[2]<\/a>. Enerji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn emisyonlar\u0131 aras\u0131nda ula\u015f\u0131m, elektrik ve \u0131s\u0131tma, binalar, \u00fcretim ve in\u015faat, s\u0131z\u0131nt\u0131 emisyonlar\u0131 ve di\u011fer yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 yer al\u0131r. Enerji sekt\u00f6r\u00fcndeki \u0131s\u0131 ve elektrik \u00fcretimi, toplam sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %32\u2019sinden sorumludur.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

IEA plan\u0131nda, birinci d\u00fcnya \u00fclkelerindeki dur durak bilmeyen k\u00f6m\u00fcr santrallerinin 2030 y\u0131l\u0131na kadar a\u015famal\u0131 olarak kullan\u0131mdan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. S\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fan yenilenebilir enerji kapasitesindeki b\u00fcy\u00fck bir geni\u015fleme ile bir terawatttan daha fazla miktarda g\u00fcne\u015f ve r\u00fczg\u00e2r enerjisi kapasitesinin<\/a> ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde aktif hale gelmesi bekleniyor. 2035 y\u0131l\u0131na kadar, enerji \u00fcretimi geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde net s\u0131f\u0131r emisyona ula\u015fmal\u0131 ve i\u00e7ten yanmal\u0131 motorlu ta\u015f\u0131tlar\u0131n sat\u0131\u015flar\u0131 durmal\u0131d\u0131r. 2050 y\u0131l\u0131na kadar d\u00fcnyada kullan\u0131lan elektri\u011fin %70\u2019inin G\u00fcne\u015f enerjisi<\/a> ile \u00fcretilmesi bekleniyor. Abdul Latif Jameel Energy<\/a>\u2019nin bir par\u00e7as\u0131 olan amiral gemisi yenilenebilir enerji i\u015fletmemiz FRV<\/a> gibi yenilenebilir enerji liderlerinin bu yolda ilerledi\u011fini s\u00f6ylemekten gurur duyuyorum.<\/p>\n

Bu olduk\u00e7a iddial\u0131 bir yol haritas\u0131, ancak daha da \u00f6nemlisi, d\u00fcnyam\u0131z\u0131 kurtarmam\u0131z mucizevi yeni teknolojik at\u0131l\u0131mlara ba\u011fl\u0131 de\u011fil. Bu hedeflere ula\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in gereken enerji teknolojileri bug\u00fcn d\u00fcnya genelinde farkl\u0131 oranlarda halihaz\u0131rda kullan\u0131l\u0131yor! H\u00fck\u00fcmetler ak\u00fc depolama sistemleri, r\u00fczgar, g\u00fcne\u015f ve dalga enerjisi \u00fcretimi ve g\u00fcvenli n\u00fckleer enerji gibi alanlardaki ara\u015ft\u0131rmalara yapt\u0131klar\u0131 harcamalar\u0131 art\u0131rmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde te\u015fvik ediliyor, ancak raporda tamamen yeni, denenmemi\u015f bir teknoloji t\u00fcr\u00fc belirtilmemi\u015f.<\/p>\n

Ancak a\u00e7\u0131k olan tek \u015fey, m\u00fcmk\u00fcn olan her s\u00fcre\u00e7te elektri\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Elektrik \u00fcretim kapasitesi, karbon n\u00f6tr bir \u015fekilde \u015fimdikinden daha da fazla enerji \u00fcretmek i\u00e7in d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelidir. Bu g\u00fc\u00e7, ihtiya\u00e7 duyulan her zaman ve her yerde tutarl\u0131 bir \u015fekilde iletilecekse \u015febekenin kapsaml\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden ge\u00e7mesi gerekir.<\/p>\n

\u0130lerleme umut vaat ediyor \u2013 \u015fimdiye kadar…<\/h2>\n

Halihaz\u0131rda emisyonlar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131nda \u00e7ok ilerleme kaydedilmi\u015f durumda, ancak dikkatli bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi ve birlikte hareket edilmesi gereken yeni bir a\u015famaya giriyoruz. \u00d6rne\u011fin 1990 y\u0131l\u0131ndan bu yana emisyonlar\u0131n\u0131 %44 azalt\u0131rken Birle\u015fik Krall\u0131k ekonomisi %75 oran\u0131nda b\u00fcy\u00fcd\u00fc[3]<\/sup><\/a>. Ancak evde, ula\u015f\u0131mda ve end\u00fcstride her g\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z teknolojiler temelden de\u011fi\u015fmedik\u00e7e iyile\u015ftirme yapabilece\u011fimiz alanlar s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdiye kadarki iyile\u015ftirmeler, radikal bir de\u011fi\u015fimden ziyade daha \u00e7ok verimlilik sa\u011flayarak elde edilmi\u015ftir. Fosil yak\u0131tlar halen \u0131s\u0131tma, nakliye, elektrik \u00fcretimi ve a\u011f\u0131r sanayi faaliyetlerinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131yor. Elektrikli arabalara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve elektrik \u00fcretim y\u00f6ntemlerini de\u011fi\u015ftirmeden \u0131s\u0131tma, ayn\u0131 miktarda yak\u0131ttan elde edilen verimi art\u0131rsa da \u015febekeye daha fazla y\u00fck bindirme potansiyeline sahiptir.<\/p>\n

\u00dcretim noktas\u0131nda reform yapmazsak, temiz teknolojimizi kirli enerjiyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r\u0131z.<\/p>\n

Binalarda kullan\u0131lan enerji, k\u00fcresel karbon emisyonlar\u0131n\u0131n %27\u2019sine tekab\u00fcl ediyor. \u015eu anda, ABD\u2019deki ortalama bir evin emisyonlar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 elektrikten de\u011fil, merkezi \u0131s\u0131tma ve s\u0131cak su i\u00e7in kullan\u0131lan gazdan kaynaklan\u0131yor. \u015eu an d\u00fcnyada kullan\u0131lan kazanlar\u0131 ve radyat\u00f6rleri, toprak ve hava kaynakl\u0131 \u0131s\u0131 pompalar\u0131 gibi elektrikli sistemlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, verimlili\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in harika bir f\u0131rsat sunuyor, ancak daha da \u00f6nemlisi, evsel t\u00fcketimin karbon n\u00f6tr hale gelebilmesinin tek yolu budur.<\/p>\n

Elektrikli kazanlar gazdan daha verimlidir, ancak karbon emisyonlar\u0131n\u0131 fosil yak\u0131tla \u00e7al\u0131\u015fan elektrik santrallerine aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir enerji d\u00f6ng\u00fcs\u00fc bizi net s\u0131f\u0131ra g\u00f6t\u00fcrmeyecektir.<\/p>\n

\u00c7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131<\/h2>\n

IEA yol haritas\u0131nda, d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu enerjinin temel kaynaklar\u0131n\u0131n r\u00fczgar, g\u00fcne\u015f enerjisi ve n\u00fckleer enerji oldu\u011fu belirtiliyor. Norve\u00e7\u2019te hidroelektrik ve \u0130zlanda\u2019da ise jeotermal enerjiden \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlan\u0131l\u0131yor. Ancak her \u00fclkenin, sudan elde edilebilen enerji a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin da\u011fl\u0131k arazilere veya yeralt\u0131 \u0131s\u0131 kaynaklar\u0131na eri\u015fimi yoktur.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Hali haz\u0131rda r\u00fczg\u00e2r ve g\u00fcne\u015f, b\u00fcy\u00fck miktarda enerji \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor olsa da -\u00f6rne\u011fin 2021 y\u0131l\u0131nda AB\u2019deki enerjinin %19\u2019u bu kaynaklardan elde edilmi\u015ftir-[4]<\/sup><\/a> bunlar do\u011fas\u0131 gere\u011fi s\u00fcreklili\u011fi olmayan kaynaklard\u0131r. Daha yava\u015f ancak daha kararl\u0131 ve daha temiz bu \u00fcretim y\u00f6ntemini kusursuz hale getirmek i\u00e7in enerji depolanmal\u0131d\u0131r. Teknolojik olarak uzun s\u00fcreli enerji depolama hala \u00e7ok uzak bir teknoloji olsa da hem sabit kurulumlarda hem de arabalarda kullan\u0131lan ba\u011f\u0131ms\u0131z ak\u00fcler zaten yeterince enerji depolama kapasitesi sunuyor.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, enerji talebinin az oldu\u011fu ve \u00e7ok r\u00fczgarl\u0131 gece saatlerinde r\u00fczgar t\u00fcrbinlerinin \u00fcretebilece\u011fi y\u00fcksek kapasiteli ucuz yenilenebilir enerji, bireysel bir ev d\u00fczeyinde veya k\u00fc\u00e7\u00fck bir topluluk d\u00fczeyinde saklanabilir ve gerekti\u011finde kullan\u0131labilir.<\/p>\n

Elektrikli otomobiller<\/a> g\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kullan\u0131lmadan durur ve kolayca eri\u015filebilen bir mobil depolama y\u00f6ntemi sunar. Elektrikli bir otomobilin \u015febekeye ba\u011flanmas\u0131 elektrik \u00fcretmez, ancak otomobil ak\u00fcs\u00fc enerji depolayabilir ve en yo\u011fun zamanlarda depolanan enerjiyi da\u011f\u0131tabilir, bu da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00fcretim kapasiteleri kurma ihtiyac\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Otomobil bir ula\u015f\u0131m arac\u0131 olarak eskidi\u011finde, ak\u00fc h\u00e2l\u00e2 orijinal kapasitesinin \u00e7o\u011funa sahip olacak ve bir ev tesisat\u0131nda kullan\u0131lmak \u00fczere geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilecektir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"Otomobiller, eski teknolojiye sahip \u015febekelerde bir bask\u0131 unsuru olmak yerine modern altyap\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline geliyor. Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta \u0130\u015f, Enerji ve End\u00fcstriyel Strateji Departman\u0131<\/a> taraf\u0131ndan desteklenen bir deneme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, tek bir elektrikli ta\u015f\u0131t\u0131n bir saat boyunca 100 eve enerji sa\u011flayabilece\u011fi tespit edildi[5]<\/a>. Ara\u015ft\u0131rmalarda esnek tarifeler, elektrikli ta\u015f\u0131tlar\u0131n \u015febekeye uyarlanmas\u0131 ve ak\u0131ll\u0131 \u015febeke y\u00f6netimi sayesinde talebin en y\u00fcksek oldu\u011fu saatlerde talebin d\u00f6rtte bir oran\u0131nda azalt\u0131labilece\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Evdeki ak\u00fcler daha da faydal\u0131 olabilir.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck miktardaki toplu ak\u00fcler, daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunar. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta FRV-X<\/a> ve Harmony Energy<\/a> taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen \u015febeke \u00f6l\u00e7e\u011finde \u00fc\u00e7 ak\u00fc depolama projesinde<\/a> oldu\u011fu gibi lityum iyon h\u00fccresi dizileri veya g\u00fcne\u015f enerjisiyle \u00e7al\u0131\u015fan mevcut pompalarla y\u00fcksek rak\u0131mdaki tesislere pompalanan ve ard\u0131ndan g\u00fc\u00e7 gerekti\u011finde a\u015fa\u011f\u0131ya serbest b\u0131rak\u0131lan su k\u00fctleleri \u015feklindedir.<\/p>\n