{"id":111136,"date":"2023-11-09T12:48:00","date_gmt":"2023-11-09T12:48:00","guid":{"rendered":"https:\/\/alj.com\/?post_type=spotlight-fadyjameel&p=111136"},"modified":"2024-04-24T07:07:06","modified_gmt":"2024-04-24T07:07:06","slug":"acik-denizde-maceraya-hazir-misiniz-okyanuslarimizi-kurtarmak-icin-193-ulke-anlasti","status":"publish","type":"spotlight-fadyjameel","link":"https:\/\/alj.com\/tr\/spotlight-by-fady-jameel\/acik-denizde-maceraya-hazir-misiniz-okyanuslarimizi-kurtarmak-icin-193-ulke-anlasti\/","title":{"rendered":"A\u00e7\u0131k Denizde Maceraya Haz\u0131r M\u0131s\u0131n\u0131z? Okyanuslar\u0131m\u0131z\u0131 kurtarmak i\u00e7in 193 \u00fclke anla\u015ft\u0131"},"content":{"rendered":"

Yeni bir BM anla\u015fmas\u0131, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn %71\u2019ini kapsayan bu hayati kayna\u011f\u0131 yani okyanuslar\u0131 daha fazla korumay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Yirmi y\u0131l s\u00fcregelen m\u00fczakerelerin ard\u0131ndan BM A\u00e7\u0131k Deniz Anla\u015fmas\u0131<\/a> ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonuca ula\u015fmak i\u00e7in yelken a\u00e7abilir ve ger\u00e7ekten bir fark yaratabilir mi?<\/p>\n

Neredeyse 20 y\u0131l s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden sonra 4 Mart 2023\u2019te BM, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en az bilinen, hakk\u0131nda en az yasal d\u00fczenleme olan ve en az korunan ortam\u0131 olan \u201ca\u00e7\u0131k denizler\u201d i\u00e7in biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fi ve ekosistemleri korumay\u0131 ama\u00e7layan yeni bir A\u00e7\u0131k Deniz Anla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu.<\/p>\n

Resmi olarak Ulusal Yarg\u0131 B\u00f6lgelerinin \u00d6tesinde Deniz Biyo\u00e7e\u015fitlilik Anla\u015fmas\u0131<\/a> olarak bilinen bu anla\u015fma, New York\u2019taki BM genel merkezinde 36 saatlik bir maraton oturumundan sonra 193 \u00fclke taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anla\u015fma, 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan bu yana a\u00e7\u0131k denizlerin korunmas\u0131 ile ilgili zorluklar\u0131 a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan ilk anla\u015fmad\u0131r.<\/p>\n

\"\"
BM \u00fcyeleri Ulusal Yarg\u0131 B\u00f6lgelerinin \u00d6tesinde Deniz Biyo\u00e7e\u015fitlilik Anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131n\u0131 alk\u0131\u015fl\u0131yor<\/figcaption><\/figure>\n

Bu tarihi etkinli\u011fi duyuran BM Genel Sekreteri Antonio Guterres \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cAt\u0131lm\u0131\u015f olan bu ad\u0131m, \u00e7ok tarafl\u0131 bir uzla\u015f\u0131 ve okyanus sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili olarak bug\u00fcn\u00fcn ve gelece\u011fin nesillerinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu y\u0131k\u0131c\u0131 gidi\u015fata kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in sergilenen k\u00fcresel \u00e7abalar\u0131n bir zaferidir.\u201d<\/em><\/p>\n

Bu anla\u015fman\u0131n ulvi hedefleri, anla\u015fmaya varman\u0131n neden 20 y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f olabilece\u011fine dair baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 veriyor.<\/p>\n

Ana hedefleri, a\u00e7\u0131k denizlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan bir \u015fekilde s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini sona erdirmek, i\u00e7lerinde bulunan ticari ve bilimsel nimetleri adil bir \u015fekilde payla\u015fmak ve a\u00e7\u0131k denizlerdeki b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli projelerin uygulanabilirli\u011fini birlikte ve k\u00fcresel bir \u015fekilde de\u011ferlendirmek i\u00e7in mevzuat ve mekanizmalar olu\u015fturmakt\u0131r.<\/p>\n

Bu d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 niteli\u011findeki anla\u015fma, a\u00e7\u0131k denizlere ilk kez yasal g\u00f6zetim ve \u00e7evre korumas\u0131 sa\u011fl\u0131yor ve destek\u00e7ilerine g\u00f6re 2030 y\u0131l\u0131na kadar kara ve denizlerin \u00fc\u00e7te birini korumak i\u00e7in 2022 y\u0131l\u0131nda COP 15\u2019te kabul edilen k\u00fcresel niyet beyan\u0131 olan 30×30 taahh\u00fcd\u00fcne[1]<\/a> ula\u015fmada \u00f6nemli bir rol oynayacakt\u0131r.<\/p>\n

Daha \u00f6nce de yazd\u0131\u011f\u0131m gibi gezegenimizin okyanuslar\u0131 hem s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan bir \u015fekilde s\u00f6m\u00fcr\u00fclmeye<\/a> hem de insan kaynakl\u0131 kirlili\u011fe<\/a> kar\u015f\u0131 daha fazla korunmaya ihtiya\u00e7 duyuyor. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde uygulan\u0131r ve bunlara uyulursa BM A\u00e7\u0131k Denizler Anla\u015fmas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadeleye y\u00f6nelik daha geni\u015f giri\u015fimlerde \u00e7ok \u00f6nemli olacak, t\u0131p ve bilimde ilerlemeler sa\u011flayabilecek derin okyanusun hazinelerini ke\u015ffetmemize yard\u0131mc\u0131 olabilecektir. Elbette vizyoner iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ilgili bir\u00e7ok anla\u015fmada oldu\u011fu gibi bu anla\u015fman\u0131n da b\u00fcy\u00fck \u201c\u015fartlar\u0131\u201d var.<\/p>\n

Okyanuslar\u0131n vah\u015fi bat\u0131s\u0131<\/h2>\n

Okyanuslar\u0131 korumak i\u00e7in yeni bir uluslararas\u0131 anla\u015fma iyi bir \u015fey olmal\u0131d\u0131r. Ne var ki bu yeni anla\u015fma t\u00fcm okyanuslar i\u00e7in koruyucu bir kapsam sa\u011flamaz; spesifik olarak a\u00e7\u0131k denizlere odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ve potansiyelini tart\u0131\u015fmadan \u00f6nce kapsam\u0131n\u0131 tan\u0131mlamam\u0131z gerekir. \u201cA\u00e7\u0131k denizler\u201d tam olarak nedir ve neden korunmalar\u0131 gerekir?<\/p>\n

A\u00e7\u0131k denizler, okyanuslar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te ikisini kapsar ve herhangi bir \u00fclkenin \u00f6zel ekonomik b\u00f6lgesinin d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlar olarak tan\u0131mlan\u0131r[2]<\/a>. Bu, herhangi bir ulusal yarg\u0131 yetkisi alan\u0131n\u0131n kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda olmalar\u0131, yani d\u00fczenlemeye tabi olmamalar\u0131 nedeniyle s\u00f6m\u00fcr\u00fcye, kirlili\u011fe ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan ticari faaliyetlere kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z olmalar\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ele\u015ftirmenler, bu denetimsiz ortam\u0131n, okyanus yata\u011f\u0131nda derin deniz madencili\u011fi<\/a> gibi potansiyel olarak \u00f6nemli \u00e7evresel sonu\u00e7lar\u0131 olan faaliyetlerin, gerekli g\u00f6zetim olmadan ger\u00e7ekle\u015ftirilebildi\u011fi, neredeyse \u201cvah\u015fi bat\u0131\u201d tarz\u0131nda kanunsuz bir tablo yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Derin deniz ke\u015ffi i\u00e7in uzaktan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan ara\u00e7lar\u0131n (ROV) ve okyanus taban\u0131n\u0131 haritaland\u0131rmak ve veriler elde etmek i\u00e7in daha ak\u0131ll\u0131, yapay zeka odakl\u0131 y\u00f6ntemler gibi eskiye k\u0131yasla daha fazla deniz ke\u015ffine olanak tan\u0131yan geli\u015fmi\u015f teknolojilerin oldu\u011fu bu ortamda d\u00fczenleme eksiklikleri ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

A\u00e7\u0131k denizlerin \u00e7evresel rol\u00fc<\/h2>\n

Bu anla\u015fma imzalanana kadar denizlerin sadece %1\u2019i koruma stat\u00fcs\u00fcne[3]<\/a> sahipti (bu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Kuzey Atlantik\u2019in bir b\u00f6lgesinden olu\u015fuyordu). Biyo\u00e7e\u015fitlilik ve Ekosistem Hizmetleri hakk\u0131nda H\u00fck\u00fcmetler Aras\u0131 Bilim-Politika Platformu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bir raporda, gezegenimizin bu kadar \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131ndaki y\u00f6neti\u015fim eksikli\u011finin, su alt\u0131 habitatlar\u0131na verilen zarar\u0131n okyanusun \u00fc\u00e7te ikisini etkilemesinin ana nedenlerinden biri oldu\u011fu belirtilmektedir[4]<\/a>.<\/p>\n

\"\"
Avustralya\u2019daki B\u00fcy\u00fck Bariyer Resifi\u2019nde mercanlar\u0131n a\u011farmas\u0131. Foto\u011fraf Sahibi: \u00a9 Nico Smit<\/figcaption><\/figure>\n

Ulusal Okyanus ve Atmosfer \u0130daresi (NOAA<\/a>) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ayr\u0131 bir rapor, okyanuslar\u0131n end\u00fcstriyel \u00e7a\u011f\u0131n ba\u015f\u0131nda oldu\u011fundan \u00fc\u00e7te bir daha asidik bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor[5]<\/a>. Asidite seviyesinin y\u00fckselmesi mercan, yumu\u015fak\u00e7a ve baz\u0131 plankton t\u00fcrleri gibi deniz organizmalar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu, g\u0131da tedarikinin yan\u0131 s\u0131ra mercanlar\u0131n k\u0131y\u0131 \u015feritlerini ve derin okyanusun daha geni\u015f ekosistemini koruma yetene\u011fi konusunda uzun vadeli etkilere sahiptir. Mercan resifleri, deniz biyosistemi i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir; dolay\u0131s\u0131yla mercan resiflerini korumak hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

Okyanus zeminin yaln\u0131zca %1\u2019ini olu\u015ftursalar da t\u00fcm deniz ya\u015fam\u0131n\u0131n %25\u2019ini bar\u0131nd\u0131r\u0131rlar[6]<\/a>. Global Coral Reef Monitoring Network\u2019ten[7]<\/a> gelen endi\u015fe verici bir rapor, 2009 ve 2018 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnya mercanlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %14\u2019\u00fcn\u00fcn kayboldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n

\"\"
Ocean Acidification_v2<\/figcaption><\/figure>\n

Do\u011fan\u0131n karbon yuta\u011f\u0131<\/h2>\n

A\u00e7\u0131k denizlerin \u00e7evremiz i\u00e7in \u00f6nemi g\u00f6z ard\u0131 edilemez. Okyanus ekosistemleri soludu\u011fumuz oksijenin yar\u0131s\u0131n\u0131 \u00fcretir ve gezegenin biyosferinin neredeyse %95\u2019ini olu\u015fturur.<\/p>\n

Okyanuslar bazen \u201ckarbon yuta\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Elbette bunun iyi bir nedeni vard\u0131r. Atmosfere sal\u0131nan CO2<\/sub>\u2019nin \u00fc\u00e7te birini yani t\u00fcm ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n birle\u015fiminden daha fazlas\u0131n\u0131 ve k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ile ili\u015fkili \u0131s\u0131n\u0131n %90\u2019\u0131n\u0131 absorbe ederken bize soludu\u011fumuz oksijenin yar\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flarlar[8]<\/a>.<\/p>\n

Okyanus ne kadar asidik olursa CO2<\/sub>\u2019yi absorbe etme kapasitesi de o kadar az olur. Bu da denizleri iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini azaltmada daha az etkili hale getirir ve net s\u0131f\u0131ra do\u011fru yolculu\u011fumuzu o kadar zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n

A\u00e7\u0131k denizler, nesli t\u00fckenmekte olan t\u00fcrlerimizden baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in g\u00f6\u00e7 rotalar\u0131 sa\u011flayan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli yabani deniz ya\u015fam\u0131na[9]<\/a> ve ekosistemlere ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. 31 metre uzunlu\u011funda ve 200 tona varan a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip yeti\u015fkin bir mavi balina, y\u0131l\u0131n \u00fc\u00e7te birini derin denizde ge\u00e7irir. A\u00e7\u0131k denizlere ba\u011f\u0131ml\u0131 olan di\u011fer yabani deniz ya\u015fam\u0131 aras\u0131nda hayat\u0131n\u0131n neredeyse yar\u0131s\u0131n\u0131 burada ge\u00e7iren Pasifik b\u00fcy\u00fck orkinos bal\u0131\u011f\u0131, Kuzey fok bal\u0131\u011f\u0131 ve ya\u015fam\u0131n\u0131n neredeyse %80\u2019ini a\u00e7\u0131k denizlerde ge\u00e7iren deri s\u0131rtl\u0131 deniz kaplumba\u011fas\u0131 yer al\u0131r.<\/p>\n

Gezegenimizin en \u00f6nemli ekosistemlerinden biri olarak hayati bir role sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen derin deniz hakk\u0131nda hala bilmedi\u011fimiz \u00e7ok \u015fey var. Asl\u0131nda, bilim insanlar\u0131 okyanus t\u00fcrlerinin %90\u2019\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n hala s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve okyanus taban\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %80\u2019inin hala modern standartlara g\u00f6re haritaland\u0131r\u0131lmay\u0131 bekledi\u011fini tahmin ediyor[10]<\/a>. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e, uzmanlar taraf\u0131ndan potansiyel olarak baz\u0131 t\u0131bbi ve ticari uygulamalarda kullan\u0131labilece\u011fine inan\u0131lan bir\u00e7ok deniz genetik kayna\u011f\u0131na da ev sahipli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Halihaz\u0131rda okyanus ekosistemleri; kanser, artrit, Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131 ve kalp hastal\u0131\u011f\u0131 ile m\u00fccadeleye yard\u0131mc\u0131 olan bile\u015fenler de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok t\u0131bbi \u00fcr\u00fcne katk\u0131da bulunmaktad\u0131r[11]<\/a>. Daha fazla ara\u015ft\u0131rma yaparak ve a\u00e7\u0131k denizleri daha \u00e7ok anlayarak bu listenin \u00e7ok daha uzun olmas\u0131n\u0131 umut ediyoruz.<\/p>\n

Bu bollu\u011fu ve \u00e7e\u015fitlikleri bar\u0131nd\u0131ran ya\u015fam kaynaklar\u0131n\u0131 korumak ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve etkili bir \u015fekilde ke\u015ffetmek, BM A\u00e7\u0131k Denizler Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n merkezinde yer al\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Reg\u00fclasyonlar\u0131 art\u0131rma<\/h2>\n

Yeni anla\u015fman\u0131n temel h\u00fck\u00fcmleri aras\u0131nda \u015funlar yer almaktad\u0131r:<\/p>\n