![\"Wetlands](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/1910-ALJ-Wetlands-1.jpg\")
<\/p>\nD\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli habitat t\u00fcrlerinden biri i\u00e7in bir isim se\u00e7ecek olsan\u0131z muhtemelen \u2018sulak alanlar\u0131\u2019 se\u00e7mezdiniz. \u00c7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f at\u0131k alanlar\u0131, \u00e7amurlu batakl\u0131klar, orman batakl\u0131klar\u0131 ve di\u011fer genel olarak sevilmeyen (en az\u0131ndan insanlar taraf\u0131ndan) ortamlardan olu\u015fan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye sahiptirler. Geleneksel olarak bir\u00e7ok \u2018modern\u2019 insan taraf\u0131ndan alan kayb\u0131 say\u0131lan sular\u0131n hakim oldu\u011fu bu habitatlar\u0131n karma\u015f\u0131k bir bile\u015fiminden olu\u015fan bu alanlar, daha \u2018verimli\u2019 ama\u00e7lara y\u00f6nelik olarak kullan\u0131labilmeleri i\u00e7in kurutulmal\u0131 ve geri kazan\u0131lmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Ancak do\u011fal d\u00fcnyayla ilgili olarak gelece\u011fi g\u00f6remedi\u011fimiz i\u00e7in s\u0131k s\u0131k sahip oldu\u011fumuz bunun gibi yanl\u0131\u015f alg\u0131lar, bu alanlar\u0131n gezegenimizin ekosisteminde oynad\u0131\u011f\u0131 hayati rol\u00fc g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmam\u0131za neden olur. Neyse ki sonunda, sulak alanlar art\u0131k kesinlikle hayati \u00f6neme sahip<\/u> g\u00f6r\u00fclmektedir. Baz\u0131 uzmanlar, i\u00e7inden akan sudaki kirletici maddeleri filtrelemeyle ilgili y\u00fcksek ve uzun vadeli kapasiteleri nedeniyle onlara \u201cd\u00fcnyan\u0131n b\u00f6brekleri\u201d diyor.<\/p>\n
\u0130nsanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda D\u00fcnya Vah\u015fi Ya\u015fam Fonu (WWF), d\u00fcnya n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131n\u0131n beslenmesinde temel bir g\u0131da olan pirin\u00e7 gibi bitkilerin yeti\u015ftirilmesini destekleyen sulak alanlar\u0131n yak\u0131n\u0131nda 300-400 milyon insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu alanlara ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011funu tahmin etmektedir. Bu alanlar ayr\u0131ca sel kontrol\u00fc, temiz su, k\u0131y\u0131 hatt\u0131 ve f\u0131rt\u0131nadan korunma, malzemeler, ila\u00e7lar ve hayati ya\u015fam alan\u0131 sa\u011flarlar.<\/p>\n
Uzun y\u0131llar boyunca, \u00e7evreyi koruma \u00e7abalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011funun odakland\u0131\u011f\u0131 ya\u015fam alan\u0131, ba\u015fta Kongo ve Amazon gibi ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren ormanlard\u0131. Ancak sulak alanlar, ormanlardan daha da etkili karbon tutma alanlar\u0131 olabilir. Ara\u015ft\u0131rmalar, mangrovlar\u0131n ve k\u0131y\u0131 sulak alanlar\u0131n\u0131n, olgun tropik ormanlara k\u0131yasla on kat daha fazla karbon tutma kapasitesine sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca sulak alanlar, ayn\u0131 y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne sahip tropik ormanlara g\u00f6re \u00fc\u00e7 ila be\u015f kat daha fazla karbon depolar. Ne yaz\u0131k ki a\u00e7\u0131k batakl\u0131klardan orman batakl\u0131klar\u0131na ve mercan resiflerine kadar sulak alanlar, her zaman g\u00fcndemde tuttu\u011fumuz ormanlardan \u00fc\u00e7 kat daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yok oluyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Ancak hen\u00fcz her \u015fey kaybedilmedi. Son bir ka\u00e7 on y\u0131lda, acil eylem gerektiren kritik bir sorun olan bu durum ile ilgili olarak hem sorunun temelinde hem de politika yap\u0131c\u0131lar seviyesinde uluslararas\u0131 fark\u0131ndal\u0131kta bir art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Pek \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekilde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karlar ve t\u00fcm k\u0131talarda \u00f6rnekleri vard\u0131r. Florida Batakl\u0131klar\u0131, Avustralya\u2019n\u0131n B\u00fcy\u00fck Bariyer Resifi ve Amazon Havzas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f sulak alanlar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n \u00c7ok genel bir ifadeyle, birka\u00e7 ana sulak alan kategorisi vard\u0131r[3]<\/a>[4]<\/a>:<\/p>\n Soyu t\u00fckenme tehdidi alt\u0131ndaki \u00e7o\u011fu amfibi ve s\u00fcr\u00fcngen canl\u0131ya ev sahipli\u011fi yapar, g\u00f6\u00e7men ve yerel su ku\u015flar\u0131na ev sahipli\u011fi yapar ve binlerce bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fc besler. Mangrovlar ve mercan resifleri gibi k\u0131y\u0131larda bulunan sulak alanlar, d\u00fcnyadaki biyolojik olarak en \u00e7e\u015fitli yerler aras\u0131nda yer al\u0131rken, bir\u00e7ok endemik t\u00fcr yaln\u0131zca belirli bir sulak alanlarda bulunur. Ne yaz\u0131k ki, bu t\u00fcrlerin d\u00f6rtte biri neslinin t\u00fckenmesi tehdidiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. \u00d6rne\u011fin, New South Wales, Avustralya\u2019da, 47\u2019si sulak alanlarda ya\u015fayan 71 bilinen kurba\u011fa t\u00fcr\u00fc vard\u0131r[6]<\/a>. Bu sulak alanlar tehdit alt\u0131nda oldu\u011fundan dolay\u0131 neredeyse 18 yerel kurba\u011fa t\u00fcr\u00fc tehdit alt\u0131ndad\u0131r. Bu durumla m\u00fccadele etmek i\u00e7in New South Wales\u2019deki h\u00fck\u00fcmet, en son 2016\u2019da y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Biyo\u00e7e\u015fitlilik Koruma Yasas\u0131\u2019n\u0131n sulak alanlar\u0131 korumay\u0131 ama\u00e7layan bir dizi politikas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015ftur ve b\u00f6lge, 2005\u2019ten bu yana koruma alt\u0131ndaki rezervlerine 200.000 hektar sulak alan\u0131 daha eklemi\u015ftir.<\/p>\n Sulak alanlar, serbest b\u0131rakt\u0131klar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla karbon depolayabilir ve bu da onlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli \u2018karbon tutma alanlar\u0131ndan\u2019 biri haline getirir. Ara\u015ft\u0131rmalar, k\u00fcresel kara alanlar\u0131n\u0131n %5\u2019inden daha az ve okyanus alan\u0131n\u0131n %2\u2019sinden daha az bir y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne sahip olsalar da okyanus tortular\u0131na g\u00f6m\u00fcl\u00fc t\u00fcm karbonun yakla\u015f\u0131k %50\u2019sini depolad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.[7]<\/sup><\/a> Bu nedenle sulak alanlar, Paris Anla\u015fmas\u0131<\/a>\u2019n\u0131n \u201ck\u00fcresel ortalama s\u0131cakl\u0131ktaki art\u0131\u015f\u0131 sanayi \u00f6ncesi seviyelerin 2\u00b0C alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrme\u201d hedefini 1,5\u00b0<\/sup>C\u2019lik bir seviyede s\u0131n\u0131rlama hedefine ula\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidirler.<\/p>\n Sulak alanlar\u0131n karbonu yakalama ve depolama kapasitesi bir dizi fakt\u00f6re ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6nemli bir unsur, do\u011fal olarak bitki ve di\u011fer organik maddelerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesini yava\u015flatan, k\u0131y\u0131daki sulak alanlarda yayg\u0131n olan gelgitten etkilenen ve suyun alt\u0131nda kalm\u0131\u015f topraklardaki \u0131slak ve d\u00fc\u015f\u00fck oksijenli ko\u015fullard\u0131r. Fotosentez s\u0131ras\u0131nda, bitkiler hava ve sudan karbondioksidi emer ve bunu b\u00fcy\u00fcmelerini desteklemek i\u00e7in kullan\u0131r. Bitkiler \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde veya eski yapraklar\u0131 veya k\u00f6kleri d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bozulan organik maddedeki karbon topra\u011fa kilitlenerek atmosfere sal\u0131nmas\u0131n\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine katk\u0131da bulunmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.<\/p>\n Bununla birlikte, \u00f6rne\u011fin kurutularak sulak alanlar bozuldu\u011funda depolanm\u0131\u015f karbon atmosfere \u00fc\u00e7 \u00f6nemli sera gaz\u0131 \u015feklinde sal\u0131n\u0131r: karbondioksit, metan ve azot oksit. Her y\u0131l k\u0131y\u0131 sulak alanlar\u0131n\u0131n tahrip olmas\u0131 nedeniyle yakla\u015f\u0131k 450 milyon metrik ton karbondioksit sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.[8]<\/a><\/p>\n \u201cD\u00fcnyan\u0131n b\u00f6brekleri\u201d unvan\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere sulak alanlar da suyun safla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda ola\u011fan\u00fcst\u00fc etkilidir. \u00c7\u00f6kelti i\u00e7eren su, sulak alanlardan ge\u00e7erken, suyun ak\u0131\u015f\u0131 yava\u015flar, b\u00f6ylece \u00e7\u00f6kelti suda \u00e7\u00f6ker ve zemin katman\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelir[9]<\/a>. Bu \u015fekilde su daha berrak hale gelir ve tortu giderilir, aksi takdirde bulan\u0131k su ko\u015fullar\u0131 olu\u015fur. Bu, \u00f6zellikle fosfor ve nitrojen gibi y\u00fcksek d\u00fczeyde besinler i\u00e7eren tar\u0131msal \u00e7\u00f6zelti kimyasallar\u0131 ve kanalizasyon at\u0131klar\u0131 ile ba\u015fa \u00e7\u0131kmada faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sulak alanlar, bu besinlerin i\u00e7me i\u00e7in kullan\u0131lan yeralt\u0131 suyunda toksik seviyelere ula\u015fmas\u0131n\u0131 durdurabilir ve di\u011fer su bitkilerinin ve hayvanlar\u0131n\u0131n hayatta kalmas\u0131 i\u00e7in oksijeni t\u00fcketen ve gerekli \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 engelleyen su yosunu b\u00fcy\u00fcmesinde b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015fa neden olan \u00f6trofikasyonu azaltabilir.<\/p>\n \u00c7\u00f6keltilerin giderilmesi insanlara, bitkilere ve hayvanlara fayda sa\u011flar, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u00f6keltiler genellikle toksin i\u00e7erir ve bu kirleticiler sulak alanlarda \u00e7\u00f6kelti tabakas\u0131 i\u00e7inde ayr\u0131\u015f\u0131r. Bu katman\u0131n bozulmadan kalmas\u0131 ko\u015fuluyla, bu kirleticiler etkin bir \u015fekilde hapsedilip zarars\u0131z hale getirilirken, g\u0131dalar i\u00e7in suyu filtreleyen istiridye gibi organizmalar\u0131n daha temiz su sayesinde bol miktarda \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n Sulak alanlarda ya\u015fayan bitkilerin bile suyun safla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda oynayaca\u011f\u0131 bir rol vard\u0131r. Bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu pestisitlerden, end\u00fcstriyel at\u0131k tahliyesinden ve madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan toksik maddeleri uzakla\u015ft\u0131rabilir[10]<\/a>. \u00d6rne\u011fin, \u00f6zellikle Eichhornia crassipes (su yosunu), Lemna (\u00f6rdek otu) ve Azolla (su otu) olmak \u00fczere baz\u0131 y\u00fczen bitkilerin dokular\u0131, at\u0131k su i\u00e7inde bulunan demir ve bak\u0131r gibi a\u011f\u0131r metalleri emebilir ve \u2018saklayabilir\u2019. Bitkiler taraf\u0131ndan tutulan a\u011f\u0131r metallerin miktar\u0131 su h\u0131z\u0131, iklim ve bitki t\u00fcr\u00fc gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131d\u0131r; ancak bitki g\u00f6vdesi, yaprak ve k\u00f6k\u00fcn\u00fcn tuttu\u011fu seviyeler genellikle ar\u0131t\u0131lan at\u0131k suda tutulan seviyelerden \u00e7ok daha y\u00fcksektir.<\/p>\n Bu ilkeler, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte d\u00fcnyan\u0131n en kalabal\u0131k \u015fehirlerinden birine ba\u015far\u0131yla uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk ba\u015fta bir milyon insan\u0131 bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 i\u00e7in in\u015fa edilen Hindistan\u2019daki Kalk\u00fcta (Calcutta), \u00e7o\u011fu gecekondu b\u00f6lgesinde ya\u015fayan 10 milyondan fazla insana ev sahipli\u011fi yap\u0131yor.<\/p>\n Ancak 8.000 hektarl\u0131k Do\u011fu Kalk\u00fcta Sulak Alanlar\u0131[11]<\/a> ve orada \u00e7al\u0131\u015fan 20.000 ki\u015fi, toksinsiz bal\u0131k ve taze sebze yeti\u015ftiricili\u011fini desteklemek i\u00e7in \u015fehrin kanalizasyonunun \u00fc\u00e7te birini ve yerel at\u0131klar\u0131n \u00e7o\u011funu yeniden kullanabiliyor.<\/p>\n Yak\u0131nda ya\u015fayan herkes i\u00e7in sulak alan habitat\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck faydalar\u0131ndan biri, \u00e7ok farkl\u0131 do\u011fal tehlikelere kar\u015f\u0131 bir savunma g\u00f6revi g\u00f6rmesidir. Y\u00fcksek gelgitleri engelleyip gelen suyun g\u00fcc\u00fcn\u00fc ta\u015fk\u0131n ovas\u0131na da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u0131y\u0131dan gelen sele kar\u015f\u0131 bir bariyer olu\u015fturur. Kurakl\u0131k s\u0131ras\u0131nda su g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in suyu depolar. K\u0131y\u0131 iklimlerini dengelemeye yard\u0131mc\u0131 olabilir. Sulak alan y\u00fczeyinin alt\u0131ndaki g\u00f6zenekli zemin, yo\u011fun ya\u011fmuru emerek su bask\u0131n\u0131 riskini azaltabilir.<\/p>\n Bunun nedeni[12]<\/a>, sulak alanlar\u0131n %20 ila %30 organik madde i\u00e7eren ve yetersiz drenaja sahip alanlarda geli\u015ferek g\u00fcbrele\u015fen bitki veya hayvansal maddelerin topra\u011f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelmesine neden olan histosol ad\u0131 verilen suyu seven topraklar i\u00e7ermesidir. Histosoller b\u00fcy\u00fck miktarlarda su emebilir \u2013 tek bir d\u00f6n\u00fcml\u00fck sulak alan 1,5 milyon galon kadar suyu emebilir.<\/p>\n Sulak alanlar\u0131n koruyucu g\u00fcc\u00fc 2012 y\u0131l\u0131nda ABD Do\u011fu Sahili\u2019ne \u00e7arpan en \u015fiddetli f\u0131rt\u0131nalardan biri olan Sandy Kas\u0131rgas\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6sterilmi\u015ftir[13]<\/a>. En fazla sulak alana sahip d\u00f6rt eyalette, su bask\u0131n\u0131 hasar\u0131 sulak alanlarla korunmayan alanlara k\u0131yasla %20-%30 oran\u0131nda daha azd\u0131. Sadece sulak alanlar\u0131n ta\u015fk\u0131n ovas\u0131n\u0131n %10\u2019unu kaplad\u0131\u011f\u0131 New Jersey\u2019de, eyaletin sel hasar\u0131nda yakla\u015f\u0131k 430 milyon ABD dolar\u0131 tasarruf etti\u011fi tahmin ediliyor.<\/p>\n Sigorta \u015firketleri bunu not etti. \u015eimdi Zurich Canada, di\u011fer 14 sigorta \u015firketiyle birlikte, Nature Force\u2019u kurmak i\u00e7in \u00e7evresel k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen kurulu\u015f Ducks Unlimited Canada ile i\u015fbirli\u011fi yap\u0131yor. Nature Force, modelleme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanarak Kanada genelinde sele yatk\u0131n kentsel alanlar\u0131 belirleyecek ve ard\u0131ndan sel dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in sulak alanlar\u0131 yeninden canland\u0131rmak veya y\u00f6netmek i\u00e7in projeler geli\u015ftirecek.<\/p>\n Sulak alanlar, karbon tutma \u00f6zelli\u011fini bir kenara b\u0131rak\u0131n, bu kadar \u00f6nemli biyo-\u00e7e\u015fitlilik alanlar\u0131 ise en ba\u015fta neden kurutuldular? Cevap, \u00e7o\u011fu zaman oldu\u011fu gibi, k\u0131sa vadeli d\u00fc\u015f\u00fcnme ve bilgisizli\u011fin bir bile\u015fimidir. \u00d6rne\u011fin, \u0130talya’daki Pontine A\u00e7\u0131k Batakl\u0131klar\u0131n\u0131 kurutmak, Roma\u2019y\u0131 istila eden s\u0131tma ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 sivrisineklere ev sahipli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in iyi bir fikir gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu[14]<\/a>. Irak\u2019ta, Saddam H\u00fcseyin 1980\u2019lerde d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 saklamay\u0131 b\u0131rakmalar\u0131 i\u00e7in b\u00f6lge halk\u0131 \u00fczerinde bask\u0131 kurmak amac\u0131yla Mezopotamya batakl\u0131klar\u0131n\u0131 kuruttu. Ancak son y\u00fczy\u0131llarda sulak alanlar\u0131n \u00e7o\u011fu tar\u0131msal ve ticari \u00f6ncelikler nedeniyle kaybedildi.<\/p>\n Buna ba\u011fl\u0131 olarak, sulak alanlar\u0131n yaln\u0131zca at\u0131l, kurutulduktan veya doldurulduktan sonra \u00e7ok daha iyi kullan\u0131labilen verimsiz arazi oldu\u011fu \u00f6teden beri s\u00fcregelen bir inan\u00e7t\u0131r. BM\u2019nin Indo-Burma Wetland Outlook 2022 raporu Mekong Deltas\u0131\u2019n\u0131n \u201ckentsel yay\u0131lma neticesinde \u00e7evredeki ta\u015fk\u0131n ovalar\u0131n\u0131n yok olmaya devam ederek altyap\u0131 geli\u015fimi i\u00e7in do\u011fal sulak alanlar\u0131n dolduruldu\u011fu ve \u2018geri kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u2019 konusunda uyar\u0131da bulunuyor.\u201d[15]<\/a><\/p>\n Neyse ki, son birka\u00e7 y\u0131lda sulak alanlar\u0131n gezegenimizin \u00e7evresel s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fine yapt\u0131\u011f\u0131 kritik katk\u0131lar ve bunlar\u0131 kurutmak yerine koruma ve eski haline d\u00f6nd\u00fcrme ihtiyac\u0131 konusunda artan bir k\u00fcresel bilin\u00e7 olu\u015ftu.<\/p>\n Sulak alanlar\u0131 koruma m\u00fccadelesi ilk olarak, g\u00f6\u00e7 eden ku\u015flar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir duraklama sulak alan\u0131 olan \u0130spanya\u2019n\u0131n Coto Do\u00f1ana b\u00f6lgesinde 1963 y\u0131l\u0131na kadar toprak sat\u0131n alan D\u00fcnya Vah\u015fi Ya\u015fam Fonu (WWF) gibi yaban hayat\u0131 yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131 ile ba\u015flad\u0131[16]<\/a>. Milyonlarca hektarl\u0131k sulak alan\u0131 sat\u0131n almak ve korumak i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetler ve di\u011fer hay\u0131r kurumlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etti. \u00d6rne\u011fin, 2000 y\u0131l\u0131nda Bulgaristan, Romanya, Ukrayna ve Moldova h\u00fck\u00fcmetleri ile i\u015fbirli\u011fi yaparak, Tuna nehrinin alt k\u0131s\u0131mlar\u0131 boyunca 1,4 milyon hektarl\u0131k sulak alan\u0131 kapsayan bir plan kapsam\u0131nda korunmu\u015f bir ye\u015fil koridor olu\u015fturdu.<\/p>\n Yine de WWF\u2019nin en b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131, 1971\u2019de Ramsar S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ni olu\u015fturmaya y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olabilir.[17]<\/a> Ad\u0131n\u0131, tasar\u0131s\u0131n\u0131n haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130ran \u015fehrinden alan tek bir ekosisteme odaklanan tek k\u00fcresel anla\u015fma olan Sulak Alanlar Ramsar S\u00f6zle\u015fmesi, ilk ba\u015fta yedi \u00fclkenin kat\u0131l\u0131m\u0131yla imzalan\u0131rken bug\u00fcn 170[18]<\/a> \u00fclkenin imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor ve bunu imzalayan \u00fclke say\u0131s\u0131, t\u00fcm BM \u00fcyelerinin neredeyse %90\u2019\u0131 kadar oldu. Bu imza sahipleri \u015funlar\u0131 taahh\u00fct ediyor:<\/p>\n Bug\u00fcn Avusturya, Kazakistan, BAE ve Zimbabve gibi \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde toplam 250 milyon hektardan fazla bir y\u00fczey alan\u0131n\u0131 (Cezayir’den biraz daha b\u00fcy\u00fck bir alan) kapsayan yakla\u015f\u0131k 2.500 \u00f6zel Ramsar alan\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130lk \u00e7ok tarafl\u0131 \u00e7evre anla\u015fmalar\u0131ndan biri olan Sulak Alanlar S\u00f6zle\u015fmesi, Biyolojik \u00c7e\u015fitlilik S\u00f6zle\u015fmesi (CBD<\/a>) ve D\u00fcnya Miras\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi (WHC<\/a>) gibi biyolojik \u00e7e\u015fitlilikle ilgili di\u011fer alt\u0131 \u00f6nemli k\u00fcresel s\u00f6zle\u015fme ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r[19]<\/a>. 2030 y\u0131l\u0131na kadar \u201cherkes i\u00e7in daha iyi <\/p>\n Ard\u0131ndan daha fazlas\u0131 geldi. 2022 y\u0131l\u0131nda, BM Biyo\u00e7e\u015fitlilik Konferans\u0131\u2019nda[21]<\/a> \u00fclkeler do\u011fay\u0131 korumak i\u00e7in \u00f6nemli bir anla\u015fmaya vard\u0131lar. Bu anla\u015fmaya, bozunmu\u015f i\u00e7 su k\u00fctlelerinin en az %30\u2019unu geri kazand\u0131rma ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 tatl\u0131 su ekosistemlerini adil bir \u015fekilde koruma h\u00fckm\u00fc de dahildi. 2023 y\u0131l\u0131ndaki BM Su Konferans\u0131nda, \u2018Tatl\u0131 Su M\u00fccadelesi\u2019 ba\u015flad\u0131. Bu, 2030 y\u0131l\u0131na kadar 300.000 km uzunlu\u011fundaki akarsular\u0131 canland\u0131rmay\u0131 ve 350 milyon hektarl\u0131k sulak alan\u0131 (Hindistan’dan daha b\u00fcy\u00fck bir alan) yenilemeyi ama\u00e7layan Kolombiya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ekvador, Gabon, Meksika ve Zambiya gibi h\u00fck\u00fcmetlerden olu\u015fan bir koalisyon taraf\u0131ndan y\u00f6netilen iddial\u0131 bir giri\u015fimdir.<\/p>\n T\u00fcm bu faaliyetler iyi gidiyor. \u00c7in\u2019deki G\u00fcney Bilim Teknolojisi \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bir raporda[22]<\/a>, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar kurumu\u015f sulak alanlar\u0131n yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna kadar ayn\u0131 d\u00f6nemde beklenen insan kaynakl\u0131 emisyonlar\u0131n yakla\u015f\u0131k onda birine denk gelen 100 milyar tondan fazla karbondioksite e\u015f de\u011fer emisyonlar\u0131 \u00f6nleyebilece\u011fini hesaplam\u0131\u015ft\u0131r[23]<\/a>. Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada, el de\u011fmemi\u015f sulak alanlar\u0131n bozulmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi sayesinde y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna kadar ek 150 ila 650 milyar ton emisyonun \u00f6nlenece\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Emisyon azaltma potansiyeli en y\u00fcksek b\u00f6lgeler aras\u0131nda Sibirya, Kanada, Kongo, Brezilya ve Endonezya bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin k\u00fcresel zorluklar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelmek, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in \u00f6nemli \u00e7abalar gerektirir. Acil, k\u0131sa vadeli \u00f6nlemler de somut faydalar sa\u011flayabilir.<\/p>\n Stratejiler aras\u0131nda taze tortul tabaka ekleyerek sulak alanlar\u0131n boyutunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 da bulunuyor. Ayr\u0131ca k\u0131y\u0131daki sulak alanlar\u0131 korumak i\u00e7in gel git ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kontrol eden \u201cak\u0131ll\u0131 ge\u00e7itler\u201d gibi son teknoloji y\u00f6ntemler de ara\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr ge\u00e7itler deniz suyunun \u00e7ok fazla artmas\u0131n\u0131 engelliyor ve Avustralya\u2019daki Hunter Wetlands Ulusal Park\u0131 gibi yerlerde umut verici sonu\u00e7lar do\u011furuyor[24]<\/a>.<\/p>\n 50 y\u0131ldan daha uzun bir s\u00fcre \u00f6nce Ramsar\u2019da sulak alanlar\u0131n \u00f6neminin ilk kez resmi olarak kabul edilmesinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar d\u00fcnya, bu alanlar\u0131n muazzam de\u011ferini ve potansiyelini giderek daha fazla \u00f6nemsiyor. Bu karma\u015f\u0131k ekosistemler yaln\u0131zca kritik karbon tutucu ve do\u011fal temizleyiciler olarak g\u00f6rev yapmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz etkilerine kar\u015f\u0131 \u00f6n savunma sa\u011flar.<\/p>\n Daha da \u00f6nemlisi, de\u011fi\u015fim ivme kazan\u0131yor ve b\u00f6yle de olmal\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fru yolda olabiliriz, ancak yakalamaca oynuyoruz. D\u00fcnya Kaynaklar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ne g\u00f6re, 2030 y\u0131l\u0131 Paris Anla\u015fmas\u0131 hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in yeniden a\u011fa\u00e7land\u0131rma ve k\u0131y\u0131 sulak alanlar\u0131n\u0131 yeniden canland\u0131rma h\u0131z\u0131 \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kmal\u0131d\u0131r[25]<\/a>. Bununla birlikte i\u015faretler olumludur ve ilerleme kesindir. Sulak alanlar, gezegenimizin \u00e7evresel, sosyal ve ticari s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in gerekli olan hayati bir do\u011fal varl\u0131k olarak kabul edilmektedir. Onlarla ilgilenirsek hepimiz fayda sa\u011flar\u0131z. Bunu yapmazsak, daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir gelecek umutlar\u0131m\u0131z okyanuslar\u0131n y\u00fckselen sular\u0131n\u0131n alt\u0131nda kalabilir.<\/p>\n [1]<\/a> https:\/\/www.unep.org\/news-and-stories\/press-release\/largest-river-and-wetland-restoration-initiative-history-launched-un<\/a><\/p>\n [2]<\/a> https:\/\/pondinformer.com\/wetland-types\/<\/a><\/p>\n [3]<\/a> https:\/\/www.greenpeace.org.uk\/news\/wetlands-biodiversity-climate-change<\/a><\/p>\n [4]<\/a> https:\/\/www.wetlands-initiative.org\/what-is-a-wetland<\/a><\/p>\n [5]<\/a> https:\/\/www.un.org\/en\/observances\/world-wetlands-day<\/a><\/p>\n [6]<\/a> https:\/\/www.zurich.com\/en\/media\/magazine\/2022\/why-we-should-care-about-and-protect-our-wetlands<\/a><\/p>\n [7]<\/a> https:\/\/bg.copernicus.org\/articles\/2\/1\/2005\/<\/a><\/p>\n [8]<\/a> https:\/\/journals.plos.org\/plosone\/article?id=10.1371\/journal.pone.0043542<\/a><\/p>\n [9]<\/a> https:\/\/sciencing.com\/do-wetlands-filter-water-6398284.html<\/a><\/p>\n [10]<\/a> https:\/\/www.ramsar.org\/sites\/default\/files\/documents\/library\/services_05_e.pdf<\/a><\/p>\n [11]<\/a> https:\/\/www.ramsar.org\/sites\/default\/files\/documents\/library\/services_05_e.pdf<\/a><\/p>\n [12]<\/a> https:\/\/www.zurich.com\/en\/media\/magazine\/2022\/why-we-should-care-about-and-protect-our-wetlands<\/a><\/p>\n [13]<\/a> https:\/\/www.zurich.com\/en\/media\/magazine\/2022\/why-we-should-care-about-and-protect-our-wetlands<\/a><\/p>\n [14]<\/a> https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/20812795<\/a><\/p>\n [15]<\/a> https:\/\/www.iucn.org\/sites\/default\/files\/2022-11\/indo-burma-wetland-outlook-2022_v4.5_pages-compressed.pdf<\/a><\/p>\n [16]<\/a> https:\/\/wwfint.awsassets.panda.org\/downloads\/wwf_50_years_ddd__lrsm_1.pdf<\/a><\/p>\n [17]<\/a> https:\/\/www.ramsar.org\/<\/a><\/p>\n [18]<\/a> https:\/\/www.ramsar.org\/sites\/default\/files\/documents\/library\/services_05_e.pdf<\/a><\/p>\n [19]<\/a> https:\/\/www.ramsar.org\/about\/partnerships\/partnerships-other-conventions<\/a><\/p>\n [20]<\/a> https:\/\/www.ramsar.org\/sites\/default\/files\/documents\/library\/wetlands_sdgs_e.pdf<\/a><\/p>\n [21]<\/a> https:\/\/www.unep.org\/un-biodiversity-conference-cop-15<\/a><\/p>\n [22]<\/a> https:\/\/www.newscientist.com\/article\/2335373-rewetting-dried-wetlands-could-stop-100-billion-tons-of-co2-emissions<\/a><\/p>\n [23]<\/a> https:\/\/www.newscientist.com\/article\/2335373-rewetting-dried-wetlands-could-stop-100-billion-tons-of-co2-emissions<\/a><\/p>\n [24]<\/a> https:\/\/www.wrc.unsw.edu.au\/news\/turning-the-tide-on-the-hunter-wetlands<\/a><\/p>\n [25]<\/a> https:\/\/www.wri.org\/insights\/climate-action-progress-indicators-2030-2050-targets<\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":112605,"template":"","tags":[],"acf":[],"yoast_head":"\n![\"US](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/Picture1-300x240.png\")
Sulak alan\u0131n genel tan\u0131m\u0131, \u201ck\u0131smen su ile kaplanm\u0131\u015f veya suya doymu\u015f i\u00e7 veya k\u0131y\u0131 arazisi\u201ddir, ancak ABD Bal\u0131k ve Yaban Hayat\u0131 Servisi (USFWS) taraf\u0131ndan [2]<\/a>\u201c…su tabakas\u0131n\u0131n genellikle y\u00fczeyde veya yak\u0131n\u0131nda oldu\u011fu veya topra\u011f\u0131n s\u0131\u011f su ile kapland\u0131\u011f\u0131 karasal ve su sistemleri aras\u0131nda ge\u00e7i\u015f sa\u011flayan araziler…\u201d \u015feklinde yap\u0131lan ve yasal korumay\u0131 uygulamak i\u00e7in gerekli olan daha resmi bir tan\u0131m\u0131 da vard\u0131r.<\/p>\n\n
![\"Wetlands](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/Picture2-1-169x300.jpg\")
A\u00e7\u0131k Batakl\u0131klar:<\/strong> Kal\u0131c\u0131 olarak veya nehirlerin, akarsular\u0131n, g\u00f6llerin veya g\u00f6letlerin k\u0131y\u0131lar\u0131nda suyun y\u00fckseldi\u011fi d\u00f6nemlerde su basmas\u0131yla olu\u015fan sulak alanlard\u0131r. A\u00e7\u0131k batakl\u0131klara, su alt\u0131nda bulunan, y\u00fczeyi yaprakla kaplayan veya i\u00e7inde yeti\u015fen bitkiler hakim olabilir. \u0130ster karada ister k\u0131y\u0131da olsunlar ve nehirler veya okyanuslarla beslensinler, a\u00e7\u0131k batakl\u0131klar tatl\u0131 veya tuzlu suyla dolu olabilir. Gelgitlere, ak\u0131nt\u0131lara ve mevsimlere ba\u011fl\u0131 olarak, bu b\u00f6lgelerdeki su seviyeleri genellikle dalgalan\u0131r.\n\n
\n
\n
Biyolojik \u00e7e\u015fitlilik cennetleri<\/h2>\n
![\"World](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/World-Wetlands-Day-150x146.jpg\")
Sulak alanlar, biyolojik \u00e7e\u015fitlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn g\u00f6r\u00fcnen co\u011frafi alanlarla a\u015f\u0131k atabilirler. D\u00fcnya\u2019n\u0131n kara y\u00fczeyinin yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kaplasalar da bilinen t\u00fcm bal\u0131k t\u00fcrlerinin %30\u2019u da dahil olmak \u00fczere t\u00fcm bitki ve hayvan t\u00fcrlerinin %40\u2019\u0131 sulak alanlarda ya\u015f\u0131yor veya \u00fcr\u00fcyor[5]<\/a>. \u015eu ana kadar sulak alanlarda 100.000\u2019den fazla tatl\u0131 su t\u00fcr\u00fc tespit edilmi\u015f ve her y\u0131l 200 yeni t\u00fcr ke\u015ffedilmektedir.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/shutterstock_1520274866-scaled.jpg\")
Karbon azalt\u0131m\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131yor<\/h2>\n
![\"Wetlands](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/1910-ALJ-Wetlands-3.jpg\")
<\/p>\nDo\u011fal su filtreleri<\/h2>\n
![\"East](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/pic4.jpg\")
A\u015f\u0131r\u0131 hava ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma<\/h2>\n
<\/p>\nSald\u0131r\u0131 alt\u0131nda<\/h2>\n
Korumaya do\u011fru ilerleme<\/h2>\n
\n
![\"Wetlands](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/1910-ALJ-Wetlands-4.jpg\")
<\/p>\n![\"Global](\"https:\/\/media.alj.com\/app\/uploads\/2024\/01\/Picture5-1-117x150.png\")
ve daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir gelecek\u201d elde etmeyi ama\u00e7layan BM S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Kalk\u0131nma Hedefleri\u2019nin<\/a> (SDG\u2019ler) olu\u015fturulmas\u0131yla 2015 y\u0131l\u0131nda bir at\u0131l\u0131m daha ger\u00e7ekle\u015fti. Ramsar Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n sulak alanlar ve S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Kalk\u0131nma Hedefleri ile ilgili 2018 raporunda a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuldu\u011fu \u00fczere, her bir S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Kalk\u0131nma Hedefinin \u00e7o\u011funa yaln\u0131zca sulak alanlar\u0131n korunmas\u0131na hep birlikte odaklanarak ula\u015f\u0131labilir.[20]<\/a><\/p>\nYeni teknolojiler<\/h2>\n
Umar\u0131z beklentiler kar\u015f\u0131lan\u0131r<\/h2>\n