{"id":113838,"date":"2024-02-13T11:21:14","date_gmt":"2024-02-13T11:21:14","guid":{"rendered":"https:\/\/alj.com\/?post_type=spotlight-fadyjameel&p=113838"},"modified":"2024-06-11T09:58:05","modified_gmt":"2024-06-11T09:58:05","slug":"investing-in-nature","status":"publish","type":"spotlight-fadyjameel","link":"https:\/\/alj.com\/tr\/spotlight-by-fady-jameel\/investing-in-nature\/","title":{"rendered":"Do\u011faya yat\u0131r\u0131m yapmak"},"content":{"rendered":"

\u2018Do\u011faya dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler\u2019 ekonomik ba\u015far\u0131y\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilir?<\/h2>\n

Son 100 y\u0131lda, hem geli\u015fmi\u015f d\u00fcnyada hem de geli\u015fmekte olan ekonomilerde zenginlik ve sa\u011fl\u0131kta inan\u0131lmaz ilerlemeler g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve her g\u00fcn binlerce insan yoksulluktan kurtuldu. H\u00e2l\u00e2 gidecek \u00e7ok yolumuz var, ancak bir\u00e7ok nesnel refah \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcnde insan tarihinde herhangi bir zamanda oldu\u011fundan daha iyisini yap\u0131yoruz.<\/p>\n

Fakat, hep bir bityeni\u011fi var. Siyaset, \u00e7at\u0131\u015fmalar ve salg\u0131nlar bir yana, asl\u0131nda g\u00f6rmezden gelinen bir ger\u00e7ek bu: her zaman i\u00e7inde bulundu\u011fumuz yer. E\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f birikim yaratma s\u00fcrecimiz ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir kaynak t\u00fckenmesine neden olmu\u015ftur ve b\u00f6yle olmaya devam etmektedir. Do\u011fal kaynaklar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan \u015fekilde t\u00fcketimi, d\u00fcnyadaki t\u00fcm ya\u015fam\u0131 destekleyen bitkileri, hayvanlar\u0131 ve ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 yok ediyor.<\/p>\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin gezegenimiz \u00fczerindeki en k\u00f6t\u00fc etkilerini \u00f6nlemek i\u00e7in k\u00fcresel karbon emisyonlar\u0131n\u0131 azaltmak her zaman birincil odak noktam\u0131z olmal\u0131d\u0131r. Ancak, net s\u0131f\u0131ra ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda toplumumuzu destekleyen do\u011fal ortam zaten onar\u0131lamaz hasarlar alm\u0131\u015fsa bu hedefe ula\u015fman\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda k\u0131ymeti kalmaz.<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n kaynaklar\u0131 ve sabr\u0131 t\u00fckeniyor<\/h2>\n

Nakit olarak \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, kolektif servetimiz \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 boyutlardad\u0131r. Ancak daha geni\u015f bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda devam eden ve katlanan b\u00fcy\u00fck bir bor\u00e7la kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Ger\u00e7ek \u015fu ki do\u011fa, sadece finansal sistemlerimizin yan\u0131nda de\u011fil ayn\u0131 zamanda onlar\u0131n alt\u0131nda da yer al\u0131yor. D\u00fcnyadaki toplam Gayri Safi Yurt \u0130\u00e7i Has\u0131lan\u0131n (GSY\u0130H) yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, orta veya y\u00fcksek d\u00fczeyde do\u011faya ba\u011fl\u0131d\u0131r.[1]<\/sup><\/a> Ve tabii ki, yiyecek bir \u015feyimiz olmasayd\u0131 gerisi olmazd\u0131.<\/p>\n

Ge\u00e7im kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131 ve ya\u015famlar\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in net s\u0131f\u0131r zorunlulu\u011fundan asla uzakla\u015fmamakla birlikte, sadece finansal servet veya anl\u0131k ekonomik faydalar elde etmeyi de\u011fil do\u011fa \u00fczerindeki etkiyi tamamen dikkate alan uzun vadeli \u00e7\u00f6z\u00fcmlere de yat\u0131r\u0131m yapmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

Avrupa Komisyonu\u2019nun 2023 tarihli bir raporda belirtti\u011fi gibi (kendisi BM’den al\u0131nt\u0131 yap\u0131yor):<\/p>\n

\"European\u201c<\/em>Do\u011faya dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler, karar vericilerin emrinde olan ve bu sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelmeye yard\u0131mc\u0131 olabilecek \u00f6nemli bir ara\u00e7t\u0131r. Do\u011faya dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler, \u2018sosyal, ekonomik ve \u00e7evresel zorluklar\u0131 etkili ve uyarlanabilir bir \u015fekilde ele alan ve ayn\u0131 zamanda insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, ekosistem hizmetleri ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ve biyolojik \u00e7e\u015fitlilik faydalar\u0131 sa\u011flayan do\u011fal veya modifiye edilmi\u015f karasal, tatl\u0131 su, k\u0131y\u0131 ve deniz ekosistemlerini korumak, muhafaza etmek, eski haline getirmek, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde kullanmaya ve y\u00f6netmeye y\u00f6nelik eylemlerdir.\u2019<\/em>\u201d [2]<\/strong><\/sup><\/em><\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Zenginli\u011fi \u00f6l\u00e7me \u015feklimizi de\u011fi\u015ftirme zaman\u0131<\/h2>\n

Pratik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden bahsediyoruz, bir ad\u0131m geri gidelim. Bir\u00e7ok sorunda oldu\u011fu gibi birinci \u00f6nceli\u011fimiz alg\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirmektir. Ve bu, sorunu tarif etme ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00e7me \u015feklimizi de\u011fi\u015ftirmekle ba\u015flar.<\/p>\n

GSY\u0130H, k\u0131sa vadeli ekonomik performans\u0131n yararl\u0131 bir g\u00f6stergesidir. Ancak GSY\u0130H, bir ulusun veya asl\u0131nda gezegenin do\u011fal varl\u0131klar\u0131n\u0131n t\u00fckenmesini hesaba katmaz. Bu, GSY\u0130H’yi b\u00fct\u00fcnsel bir ilerleme veya etki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak en iyi durumda eksik ve en k\u00f6t\u00fc durumda zararl\u0131 hale getirebilir. Ekonomik refah ve zenginlik bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fcyor gibi g\u00f6r\u00fcnen bir\u00e7ok \u00fclke asl\u0131nda ekosistemlerine ciddi zararlar veriyor ve sonraki nesiller i\u00e7in gelecekteki ekonomik ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 tehlikeye at\u0131yor olabilir.<\/p>\n

Daha \u00e7ok geli\u015fmekte olan ekonomilerden geli\u015fmi\u015f d\u00fcnyaya yap\u0131lan do\u011fal kaynak ticareti, \u00f6zellikle acil olarak \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir \u00f6rnektir. Bu uluslar k\u0131sa vadede kazan\u00e7 sa\u011flasalar bile, kaynaklar\u0131 ve do\u011fal \u00e7evreleri yenilenmezse veya yenilenemezse nihai maliyetler avantajlardan \u00e7ok daha a\u011f\u0131r olabilir.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, uluslararas\u0131 ticaretin b\u00fcy\u00fcmesi ve bunun sonucunda b\u00fcy\u00fcyen ekonomilerin ekonomik geni\u015flemesi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi de\u011fildir. Pek \u00e7ok \u00fclke, ge\u00e7mi\u015fte \u00e7ok say\u0131da \u00fclkenin sahip oldu\u011fu gibi do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131 kullanma hakk\u0131na sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ancak, ayn\u0131 refah d\u00fczeyine ve hatta daha \u00f6tesine ula\u015fmak i\u00e7in a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar do\u011furacak \u015fekilde ayn\u0131 bilgisiz ve yar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6remeyen yoldan gitmeyi g\u00f6ze alamazlar. Bunu yapmak k\u0131sa vadeli servet getirebilir ancak buna kesinlikle \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck uzun vadeli sorunlar e\u015flik eder.<\/p>\n

Kendi ge\u00e7mi\u015fimizden ders almam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir geli\u015fme ve b\u00fcy\u00fcme elde etmek i\u00e7in do\u011fa, ekonomik denklemin (gezegenin karbon d\u00f6ng\u00fcs\u00fc dahil) bir par\u00e7as\u0131, hatta merkezinde olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"Prof.
Prof. Partha Dasgupta Cambridge \u00dcniversitesi<\/figcaption><\/figure>\n

Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nde Birle\u015fik Krall\u0131k H\u00fck\u00fcmetinin Biyo\u00e7e\u015fitlilik Ekonomisi \u00fczerine Ba\u011f\u0131ms\u0131z Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f olan Frank Ramsey Fahri \u0130ktisat Profes\u00f6r\u00fc Partha Dasgupta[3]<\/a>, do\u011fan\u0131n de\u011ferini veya \u2018do\u011fal sermaye\u2019 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feyi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduran yeni bir refah \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc \u00f6nermektedir:<\/p>\n

\u201cBunun yerine, \u00fcretilen sermaye (yollar, binalar, limanlar, makineler), insan sermayesi (beceriler, bilgi) ve do\u011fal sermaye gibi t\u00fcm sermaye stoklar\u0131n\u0131n de\u011ferini hesaba katan bir \u00f6l\u00e7\u00fct kullanmal\u0131y\u0131z<\/em>. <\/em>Bu \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc \u2018kapsay\u0131c\u0131 servet\u2019 olarak adland\u0131rabiliriz.\u201d<\/em><\/p>\n

\u2018Kapsay\u0131c\u0131 servet\u2019 \u00fc\u00e7 t\u00fcr sermaye i\u00e7erdi\u011finden dolay\u0131, t\u00fcm ekonomik faaliyetlerdeki do\u011fal \u00f6d\u00fcnleri belirlemeyi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. T\u00fcm fakt\u00f6rler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bir ulusun ger\u00e7ek refah\u0131n\u0131 daha iyi de\u011ferlendirebiliriz. \u00c7in\u2019in Br\u00fct Ekosistem Has\u0131las\u0131 (GEP)<\/a> ve Yeni Zelanda\u2019n\u0131n Refah B\u00fct\u00e7esi<\/a> dahil olmak \u00fczere bu y\u00f6nde umut verici baz\u0131 ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bunlar\u0131n her ikisi de insan\u0131n geli\u015fimine dair daha b\u00fct\u00fcnsel bir hesaplama olu\u015fturmak i\u00e7in do\u011fay\u0131 denkleme geri getirmektedir.<\/p>\n

Yeni Zelanda\u2019n\u0131n Refah B\u00fct\u00e7esi<\/a>, insanlar\u0131n refah\u0131n\u0131 ve \u00e7evreyi, politikalar\u0131n\u0131n merkezine koymay\u0131 taahh\u00fct eder. H\u00fck\u00fcmetin yat\u0131r\u0131m ve finansman kararlar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmek i\u00e7in ekonomik ve mali g\u00f6stergelerin yan\u0131 s\u0131ra sosyal ve \u00e7evresel g\u00f6stergeleri kullanmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Eski Ba\u015fbakan Jacinda Ardern giri\u015fimin lansman\u0131 ile ilgili \u201cH\u00fck\u00fcmet harcamalar\u0131n\u0131n amac\u0131, zenginlik veya ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi de\u011fil vatanda\u015flar\u0131n sa\u011fl\u0131k ve ya\u015fam memnuniyetini sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7lamal\u0131d\u0131r ve bir \u00fclkenin ilerlemesinin \u00f6l\u00e7\u00fctt\u00fc bu olmal\u0131d\u0131r<\/em>. <\/em>GSY\u0130H tek ba\u015f\u0131na ya\u015fam standartlar\u0131m\u0131z\u0131n iyile\u015ftirilmesini garanti etmez ve kimin fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 ve kimin d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 hesaba katmaz\u201d <\/em>dedi.<\/p>\n

Nihayetinde, flora ve fauna yok olurken ka\u011f\u0131t \u00fczerinde daha zengin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir sistemi s\u00fcrd\u00fcrmek istemeyiz. Kaynaklar\u0131 takip etmek ve karbon emisyonu hedeflerimizi tek bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla tek ba\u015f\u0131na takip etmek yeterli de\u011fildir. Zenginli\u011fimizi, do\u011fal d\u00fcnyay\u0131 korumaya ve muhafaza etmeye kanalize etmeliyiz, ayn\u0131 zamanda da de\u011ferli do\u011fal kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6l\u00e7me, y\u00f6netme ve en \u00f6nemlisi kullanma \u015feklimizi de\u011fi\u015ftirmeliyiz.<\/p>\n

\u2018Do\u011faya dayal\u0131\u2019 \u00e7\u00f6z\u00fcmler nelerdir?<\/h2>\n

\"InternationalDo\u011faya dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler, Uluslararas\u0131 Do\u011fa Koruma Birli\u011fi (IUCN)<\/a> taraf\u0131ndan \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlan\u0131r:<\/p>\n

\u201cSosyal zorluklar\u0131 etkili ve uyarlanabilir bir \u015fekilde ele alan, ayn\u0131 zamanda insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve biyolojik \u00e7e\u015fitlilik faydalar\u0131 sa\u011flayan do\u011fal veya de\u011fi\u015ftirilmi\u015f ekosistemleri korumak, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde y\u00f6netmek ve geri kazand\u0131rmak i\u00e7in giri\u015filen eylemler\u201d<\/em>[4]<\/strong><\/em><\/a>.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131na (UNEP<\/a>) g\u00f6re, bu toplumsal zorluklar afet riskinin azalt\u0131lmas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131ndan g\u0131da ve su g\u00fcvenli\u011fi ile insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na kadar uzan\u0131r.<\/p>\n

Do\u011faya dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler, uzun vadede genellikle standart (do\u011fal olmayan) \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden daha ucuz olmalar\u0131 ve zararlara yan\u0131t verme potansiyeli ve bunun sonucunda maliyetlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meleri nedeniyle ekonomik ve ekolojik faydalar yarat\u0131r.[5]<\/sup><\/a><\/p>\n

Ekolojik felaket de her iki \u015fekilde de maliyetli bir unsurdur.<\/p>\n

\"European<\/p>\n

A\u011fa\u00e7 ekimi, atmosferden karbondioksiti uzakla\u015ft\u0131rma ve net s\u0131f\u0131r emisyon hedeflerine ula\u015fmaya yard\u0131mc\u0131 olma potansiyeline sahip olmas\u0131 nedeniyle, do\u011fa bazl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn en yayg\u0131n bilinen \u00f6rneklerinden biridir. Di\u011fer \u00f6rnekler a\u015fa\u011f\u0131daki tabloda g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bunlar aras\u0131nda selleri ve toprak kaymalar\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in eski ormanlar\u0131n korunmas\u0131 ve f\u0131rt\u0131nalara ve deniz seviyesinin y\u00fckselmesine kar\u015f\u0131 bir savunma olarak k\u0131y\u0131 ekosistemlerinin restore edilmesi yer al\u0131r.[6]<\/sup><\/a><\/p>\n

Do\u011faya dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlere \u00f6rnekler<\/h3>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Do\u011faya Dayal\u0131 Yakla\u015f\u0131mlar\u0131n Kategorisi<\/td>\n\u00d6rnekler<\/td>\n<\/tr>\n
Ekosistem restorasyon yakla\u015f\u0131mlar\u0131<\/td>\n\n
    \n
  • Ekolojik restorasyon<\/li>\n
  • Ekolojik M\u00fchendislik<\/li>\n
  • Orman ortamlar\u0131n\u0131n restorasyonu<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n
Soruna \u00f6zel ekosistemle ilgili yakla\u015f\u0131mlar<\/td>\n\n
    \n
  • Ekosistem tabanl\u0131 adaptasyon<\/li>\n
  • Ekosisteme dayal\u0131 iyile\u015ftirme<\/li>\n
  • \u0130klim uyarlama hizmetleri<\/li>\n
  • Ekosisteme dayal\u0131 afet riskini azaltma<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n
Altyap\u0131yla ilgili yakla\u015f\u0131mlar<\/td>\n\n
    \n
  • Do\u011fal altyap\u0131<\/li>\n
  • Ye\u015fil altyap\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n
Ekosistem tabanl\u0131 y\u00f6netim yakla\u015f\u0131mlar\u0131<\/td>\n\n
    \n
  • Entegre k\u0131y\u0131 b\u00f6lgesi y\u00f6netimi<\/li>\n
  • Entegre su kaynaklar\u0131 y\u00f6netimi<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n
Ekosistem koruma yakla\u015f\u0131mlar\u0131<\/td>\n\n