{"id":57216,"date":"2020-01-21T12:06:32","date_gmt":"2020-01-21T12:06:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.alj.com\/spotlight-by-fady-jameel\/from-farm-to-fork-tackling-the-food-crisis\/"},"modified":"2020-08-06T11:26:44","modified_gmt":"2020-08-06T11:26:44","slug":"from-farm-to-fork-tackling-the-food-crisis","status":"publish","type":"spotlight-fadyjameel","link":"https:\/\/alj.com\/tr\/spotlight-by-fady-jameel\/from-farm-to-fork-tackling-the-food-crisis\/","title":{"rendered":"\u00c7iftlikten \u00e7atala – g\u0131da kriziyle m\u00fccadele"},"content":{"rendered":"

H\u0131zla artan k\u00fcresel n\u00fcfus nedeniyle, g\u0131da g\u00fcvenli\u011fimizle ilgili sorunlar konular kritik bir noktaya ula\u015fmaktad\u0131r. Ancak g\u0131da kayb\u0131 ve at\u0131k konusunda artan fark\u0131ndal\u0131k, hem kamu hem de \u00f6zel giri\u015fimleri daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00e7\u00f6z\u00fcmlere do\u011fru ilerlemeye itiyor.<\/h4>\n

Fady Jameel,<\/a> Ba\u015fkan Vekili ve Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Abdul Latif Jameel.<\/em><\/p>\n

Sorunun fark\u0131na ger\u00e7ek anlamda, yaln\u0131zca say\u0131lara bakma yoluyla varabilirsiniz. Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn 2019 tarihli bir raporuna (FAO<\/a>)[1]<\/a> g\u00f6re, \u015fu andaki 7,6 milyarl\u0131k k\u00fcresel n\u00fcfusumuz kapsam\u0131nda 820 milyon insan a\u00e7. Ancak, gezegende \u00fcretti\u011fimiz yiyeceklerin %30’u asla t\u00fcketilmez[2]<\/a>.<\/p>\n

Bu rakamlar\u0131 bir ba\u011flamda sunmak ad\u0131na, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde, her y\u0131l 38 milyon ton ya da 104 adet Empire State binas\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kadar yiyecek at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Japonya’da her y\u0131l 19 milyon ton yiyecek at\u0131l\u0131r ve dokuz milyon tona kadar yiyecek, son kullanma tarihinden \u00f6nce \u00e7\u00f6p\u00fc boyluyor. Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta ise, ortalama bir aile g\u00fcnde neredeyse bir \u00f6\u011f\u00fcnl\u00fck yemek atarak ayda yakla\u015f\u0131k 78 ABD dolarl\u0131k israfta bulunuyor[3]<\/a>.<\/p>\n

D\u00fcnya n\u00fcfusunun 2050’de 9,8 milyar ve 2100’de 11,2 milyara ula\u015fmas\u0131 bekleniyor[4]<\/a>; bu nedenle g\u0131da kayb\u0131 ve at\u0131k, gezegenimizin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu en acil sorunlardan biri. Parasal olarak ifade edersek, olumlu bir eylem ger\u00e7ekle\u015ftirilmedi\u011fi takdirde 2030’a kadar bu miktar\u0131n 2,1 milyar tona veya 1,5 trilyon ABD dolar\u0131na ula\u015faca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.[5]<\/a><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

\"2030<\/p>\n

Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 anlatmak gerekirse, hasat \u00f6ncesi d\u00f6nemden nakliyeye ve perakendeciye teslimata kadar g\u0131da kayb\u0131 meydana geldi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. \u00d6te yandan, g\u0131da at\u0131klar\u0131 m\u00fc\u015fteri – perakendeciler, restoranlar gibi servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar ve nihayetinde haneler taraf\u0131ndan yarat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

FAO raporuna g\u00f6re, g\u0131da \u00fcretimi ve daha sonra pazara nakliye edilmesi, \u00f6nemli bir sorun te\u015fkil etmektedir ve hasat a\u015famas\u0131nda ya\u015fanan %70 g\u0131da kayb\u0131na ek olarak ve perakendeciye nakliye s\u0131ras\u0131nda %14 g\u0131da kayb\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fema, World Resources Institute\u2019tan (WRI<\/a>) gelen yak\u0131n tarihli bir rapora g\u00f6re[6]<\/a>, g\u0131dalar\u0131n tedarik zincirinde nas\u0131l kayboldu\u011funu ve bo\u015fa harcand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n

\"World<\/p>\n

\u015eu anda, d\u00fcnyadaki g\u0131da \u00fcreticilerinin yakla\u015f\u0131k %70’i, maksimum mahsul elde etmek i\u00e7in teknolojilere ve y\u00f6ntemlere \u00e7ok az eri\u015fimi olan k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu i\u015f sahiplerinden olu\u015fuyor[7]<\/a>. Bu nedenle, g\u0131da kayb\u0131n\u0131 azaltman\u0131n anahtarlar\u0131ndan biri, tedarik zincirinin \u00f6n ucundaki ki\u015filerin, pazara ula\u015f\u0131ncaya kadar \u00fcr\u00fcnlerini daha iyi korumalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak yenilikler geli\u015ftirmektir. A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fema, farkl\u0131 k\u00fcresel b\u00f6lgelerde hem kaynak hem de t\u00fcketici a\u015famas\u0131nda, ki\u015fi ve kg ba\u015f\u0131na g\u0131da kayb\u0131n\u0131 ve at\u0131klar\u0131 g\u00f6stermektedir[8]<\/a>. \u015eemada g\u00f6sterildi\u011fi gibi, g\u0131da kayb\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kaynakta yetersiz depolama ve perakendeciye ula\u015f\u0131m nedeniyle kaynaklanan en b\u00fcy\u00fck sorunlardan biridir. G\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131n geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde – \u00f6zellikle Sahra Alt\u0131 Afrika ve sanayile\u015fmemi\u015f Asya’da \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu bilgisi de olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir:\"Food<\/p>\n

G\u00fcvenli bir \u015fekilde gelen mallardan olu\u015fan at\u0131klar endemiktir. FAO, bu raporunda, perakendeciler, servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar veya son t\u00fcketiciler taraf\u0131ndan meyvelerin %9 ila 20’sinin ve hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin %14 ila 37’sinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. En b\u00fcy\u00fck israf Kuzey Amerika ve Avrupa’daki y\u00fcksek gelirli b\u00f6lgelerden gelmektedir. \u00d6rne\u011fin ABD’de 2015 y\u0131l\u0131ndaki g\u0131da at\u0131\u011f\u0131, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen g\u0131da harcamas\u0131n\u0131n ortalama %9’una kar\u015f\u0131l\u0131k geliyordu.[9]<\/a><\/p>\n

\u00c7evresel etki<\/h2>\n

G\u0131da kayb\u0131n\u0131n etkileri parasal de\u011ferden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Do\u011frudan d\u00fczenli depolama alan\u0131na giden (yenmeyen) g\u0131dalardan gelen k\u00fcresel karbon emisyonlar\u0131, d\u00fcnyadaki toplam sera gaz\u0131 (GHG) ayak izinin yakla\u015f\u0131k %7’sini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu durum, \u00fcretim ve nakliyeden i\u015fleme, da\u011f\u0131t\u0131m ve t\u00fcketime kadar tedarik zinciri boyunca yayg\u0131n.[10]<\/a>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

\"UnitedBM \u00c7evre Program\u0131<\/a> ise farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunmaktad\u0131r. Program, g\u0131da at\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir \u00fclke ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, sera gaz\u0131 salan en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclke olaca\u011f\u0131n\u0131 hesaplam\u0131\u015ft\u0131r[11]<\/a>.<\/p>\n

Burada inkar edilemez derecede ac\u0131mas\u0131z bir ironi var.<\/p>\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi belirtileri artt\u0131k\u00e7a, sel ve kurakl\u0131k gibi \u015fiddetli havan\u0131n etkileri, d\u00fcnyadaki yiyeceklerin \u00e7o\u011funu \u00fcreten baz\u0131 \u00fclkeler \u00fczerinde en fazla etki yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n

G\u0131da kayb\u0131, arazi kullan\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 endi\u015fe verici oranlarda etkilemekte ve (genellikle ormans\u0131zla\u015fmaya da yol a\u00e7an) tar\u0131m arazilerinin %30’u asla yenmeyen yiyecekleri \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. D\u00fcnyadaki su kullan\u0131m\u0131n\u0131n %70’inden sorumlu olan tar\u0131mla birlikte, d\u00fcnyadaki su kaynaklar\u0131n\u0131n %6’s\u0131 d\u00fcnyan\u0131n su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 konusunda en b\u00fcy\u00fck zorluklardan biriyle<\/a> kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu bir zamanda g\u0131da kayb\u0131 nedeniyle t\u00fckeniyor.[12]<\/a><\/p>\n

Di\u011fer bir endi\u015fe ise biyo\u00e7e\u015fitlilik \u00fczerindeki etki.<\/p>\n

G\u0131da i\u00e7in yeti\u015ftirilen 6000 bitki t\u00fcr\u00fcnden 200’den az\u0131, ger\u00e7ek g\u0131da \u00fcretimine \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunur.<\/p>\n

Bunlardan sadece dokuz tanesi k\u00fcresel bitkisel \u00fcretimin %66’s\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. 7745 yerel \u00e7iftlik hayvan\u0131 t\u00fcr\u00fcnden (yani yakla\u015f\u0131k 40 t\u00fcr) %26’s\u0131 yok olma riski alt\u0131ndad\u0131r ve bal\u0131k stoklar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %33’\u00fc a\u015f\u0131r\u0131 avlanma kurban\u0131 olmu\u015ftur.[13]<\/a>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

\n

Biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 ve Biyo\u00e7e\u015fitlilik dostu uygulamalar<\/strong>
\n<\/strong>(Kaynak: UN FAO 2019)<\/p>\n

Gambiya’da, yabani yiyeceklerin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kayb\u0131, topluluklar\u0131, diyetlerini desteklemek i\u00e7in genellikle end\u00fcstriyel olarak \u00fcretilen yiyecekler gibi alternatiflere y\u00f6nelmeye zorlad\u0131.<\/p>\n

M\u0131s\u0131r’da s\u0131cakl\u0131klar\u0131n y\u00fckselmesi, bal\u0131k t\u00fcrleri \u00fczerinde kuzey y\u00f6n\u00fcnde kaymalara yol a\u00e7acak ve bu da bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k \u00fcretimini etkileyecektir.<\/p>\n

\u0130\u015fg\u00fcc\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ak\u0131\u015flar\u0131 ve yerel pazarlarda ucuz alternatif \u00fcr\u00fcnlerin bulunabilirli\u011finin artmas\u0131, Nepal’de yerel mahsullerin terk edilmesine sorununa katk\u0131da bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

Peru’nun Amazon ormanlar\u0131nda, iklimsel de\u011fi\u015fikliklerin, yabani yiyeceklerin tedariki \u00fczerinde olumsuz etkileri olan \u201csavanizasyona\u201d yol a\u00e7aca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/p>\n

Kaliforniyal\u0131 \u00e7ift\u00e7iler, pirin\u00e7 tarlalar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fcme mevsiminden sonra yakmak yerine k\u0131\u015f\u0131n su basmas\u0131na izin vermektedir. Bu da, 111.000 hektar sulak alan ve \u00e7o\u011fu yok olma riski ta\u015f\u0131yan 230 ku\u015f t\u00fcr\u00fc i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir alan sa\u011flamaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, bir\u00e7ok t\u00fcr say\u0131ca artmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve \u00f6rdek say\u0131s\u0131 iki kat\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Fransa’da, yakla\u015f\u0131k 300.000 hektarl\u0131k arazi tar\u0131msal ilkeler kullan\u0131larak y\u00f6netilmektedir.<\/p>\n

Kiribati’de, s\u00fct bal\u0131\u011f\u0131, kum bal\u0131\u011f\u0131, deniz h\u0131yar\u0131 ve deniz yosununun entegre tar\u0131m\u0131, de\u011fi\u015fen hava ko\u015fullar\u0131na ra\u011fmen d\u00fczenli yiyecek ve gelir sa\u011flar, sistemin en az bir bile\u015feni her zaman yiyecek \u00fcretir durumda kal\u0131r.<\/p>\n<\/blockquote>\n

\"Food<\/p>\n

Hem g\u0131da kayb\u0131n\u0131 hem de israf\u0131 azaltmak i\u00e7in zaman\u0131nda harekete ge\u00e7erek, yani de\u011fer zincirinin kaynak ucunda do\u011fru deste\u011fi sa\u011flayarak ve t\u00fcketici israf\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in do\u011fru \u00f6nlemleri alarak, sadece k\u00fcresel g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmakla kalmayacak, ayn\u0131 zamanda da iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, yoksulluk, k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k ve sanitasyon sorunlar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli di\u011fer sorunlar\u0131 da hedef alabilece\u011fiz.<\/p>\n

Birle\u015fmi\u015f Milletler S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik Hedefi (SDG 12), ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen k\u00fcresel g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131 yar\u0131ya indirmek ve 2030 y\u0131l\u0131na kadar g\u0131da kayb\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in bir ama\u00e7 belirlemi\u015ftir (SDG Target 12.3)[14]<\/a>. Bunun etkisini daha geni\u015f kapsamda a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, SDG 12’nin g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131n\u0131n, BM’nin di\u011fer 16 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik hedefinin 11’ine de katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

\"Reducing<\/p>\n

Amac\u0131 savunmak<\/h2>\n

Zorluk \u00f6nemli olmakla birlikte, hem h\u00fck\u00fcmet hem de kamu sekt\u00f6r\u00fcnde g\u0131da kayb\u0131n\u0131 ve israf\u0131 azaltmak i\u00e7in \u00e7ok \u015fey yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

The Economist \u0130stihbarat Birimi taraf\u0131ndan Barilla G\u0131da ve Beslenme Merkezi<\/a> taraf\u0131ndan ortakl\u0131k i\u00e7erisinde geli\u015ftirilen G\u0131da S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik Endeksi<\/a> (Food Sustainability Index, FSI), 67 \u00fclkeyi, g\u0131da sistemi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi konusunda, g\u0131da kayb\u0131 ve at\u0131k, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir tar\u0131m ve beslenme zorluklar\u0131ndan olu\u015fan \u00fc\u00e7 ana ba\u011flam do\u011frultusunda de\u011ferlendirmi\u015ftir. [15]<\/a><\/p>\n