(COVID-19 olarak bilinen solunum hastal\u0131\u011f\u0131na neden olan) yeni Koronavir\u00fcs SARS-Cov-2, modern toplumu ve tekelle\u015fmi\u015f medya man\u015fetlerini s\u00fcratle sona erdirdi\u011fi gibi, ayn\u0131 zamanda insanl\u0131k, gezegen ve do\u011fayla ili\u015fkimize dair uzun s\u00fcredir kaynayan tart\u0131\u015fmalar\u0131 yeniden a\u00e7t\u0131.<\/p>\n
Baz\u0131lar\u0131n\u0131n iddia etti\u011fi gibi, bizlerin gezegenin ritmik d\u00f6ng\u00fclerinde sadece yolcular oldu\u011fu pozisyonu savunmak giderek zorla\u015f\u0131yor; bundan ziyade mevcut pandemi, tan\u0131k oldu\u011fumuz \u00e7evresel de\u011fi\u015fikliklerin \u00e7o\u011fu i\u00e7in kataliz\u00f6r oldu\u011fumuzu do\u011fruluyor gibi, g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ger\u00e7ekten de, e\u011fer koronavir\u00fcs bize bir \u015fey \u00f6\u011frettiyse, bu, felaket salg\u0131n\u0131n\u0131n tekrarlanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemenin yepyeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnme \u015fekliyle olaca\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u015eimdi s\u00fcregelen \u00e7evresel zarar sorununu sessizce hafifletme zaman\u0131 de\u011fil<\/em><\/strong>; medeniyet ve do\u011fan\u0131n ayn\u0131 karma\u015f\u0131k ve hassas ekosistemi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek i\u00e7in sorunu g\u00fcndeme ve merkeze ta\u015f\u0131ma zaman\u0131. Ve sonunda \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n gelece\u011fini belirlemenin, di\u011ferlerinden daha \u00e7ok bizim<\/em><\/strong> neslimizin kaderinde var oldu\u011funu kabul etme zaman\u0131.<\/p>\n Oslo\u2019daki Uluslararas\u0131 \u0130klim Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi\u2019nde (CICERO<\/a>) direkt\u00f6r olan Glen Peters, Nisan 2020’de, koronavir\u00fcsle m\u00fccadelenin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede kaydedilen ilerlemeyi \u2018durduraca\u011f\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6yledi.<\/p>\n \u201cMuhtemelen \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 6-12 ay boyunca yap\u0131lacak politika tart\u0131\u015fmalar\u0131nda iklimden s\u00f6z edilmeyecek,\u201d<\/em> dedi. \u201cG\u00fcndem koronavir\u00fcs ve ekonomik d\u00fczelme ile ilgili olacak.\u201d<\/em> [1]<\/a><\/p>\n Nedenini rasyonelle\u015ftirmek olduk\u00e7a kolay. Sonu\u00e7ta, sadece birka\u00e7 ay i\u00e7in d\u00fcnya n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131 soka\u011fa \u00e7\u0131kma k\u0131s\u0131tlamas\u0131 ko\u015fullar\u0131 alt\u0131ndayd\u0131 ve Tabiat Ana, en az\u0131ndan g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr yaralar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek i\u00e7in olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde i\u015fe koyulmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n Hepimiz \u015fu hikayeleri duyduk ve resimlerini g\u00f6rd\u00fck: Venedik’te kristal berrakl\u0131\u011f\u0131nda akan kanallar; Delhi’den Pekin’e sisli olmayan g\u00fcnler; kirlili\u011fe uzun s\u00fcre terk edilmi\u015f su yollar\u0131 ve u\u00e7u\u015f rotalar\u0131n\u0131 geri alan bal\u0131k ve ku\u015flar.<\/p>\n \u00c7in’de emisyon azalt\u0131mlar\u0131. Kaynak: \u00a9 Reuters Graphics, NASA verilerine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu yaz\u0131 kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 esnada, k\u00fcresel hava trafi\u011fi kriz \u00f6ncesi seviyeye g\u00f6re \u00fc\u00e7te iki oran\u0131nda d\u00fc\u015ft\u00fc, ABD’de benzin sat\u0131\u015flar\u0131 neredeyse yar\u0131ya indi,[2]<\/a> ve CO2<\/sub> emisyonlar\u0131n\u0131n bu y\u0131l %7,5 oran\u0131nda azalaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.[3]<\/a> Atlantik genelinde, AB’deki g\u00fcnl\u00fck emisyon yakla\u015f\u0131k %58 oran\u0131nda d\u00fc\u015ft\u00fc.[4]<\/a> Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta, Londra mevsimin be\u015f y\u0131ll\u0131k ortalamas\u0131ndan %36 daha az nitrojen dioksit seviyesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.[5]<\/a><\/p>\n Bu nedenle, onlarca y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelen ekolojik yanl\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 tersine \u00e7evirmek bekledi\u011fimizden \u00e7ok daha basit olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Tabii ki, hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar basit de\u011fildir. Ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 pandemiye g\u00f6re ayarlaman\u0131n, d\u00fcnya ekonomisine 8,8 trilyon ABD dolar\u0131na mal oldu\u011fu tahmin ediliyor.[6]<\/a> Hemen hemen hi\u00e7bir \u00fclke, GSY\u0130H’da d\u00fc\u015fme ve artan bor\u00e7 felaketinden ka\u00e7amad\u0131. Bilan\u00e7olar ve nihai kar zarar haneleri, devlet b\u00fct\u00e7elerinden bireysel tasarruf hesaplar\u0131na kadar hepsini vuracakt\u0131r. \u0130nsanlar evlerine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f durumda ve genellikle devlet yard\u0131mlar\u0131yla ge\u00e7iniyorlar. Ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler k\u0131s\u0131tland\u0131. K\u0131sacas\u0131, eski hayatlar\u0131m\u0131z\u0131 geri istiyor ve bu nedenle vir\u00fcs sonras\u0131 bir d\u00fcnya hayal ediyoruz.<\/p>\n Ve sorun burada.<\/p>\n Korku ve hareketsizlikle dolu bir hayat, kirlilik yayan sanayi \u00fczerine kurulu olan bir hayat kadar tats\u0131z. ‘Yeni normal’ kurulduktan sonra, bu canlanman\u0131n (ve tamamen kazara olan) \u00e7evresel iyile\u015fmenin \u00e7o\u011funu mahvetmemiz uzun s\u00fcrmeyebilir.<\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019\u0131n Independent gazetesi, 2008 k\u00fcresel finans krizinden sonra sera gaz\u0131 emisyonunda ya\u015fanan d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc oldu\u011funu ve takip eden ekonomik iyile\u015fme s\u00fcrecinde %5,1 oran\u0131nda geriledi\u011fini kaydetti.[7]<\/a> Gazete, koronavir\u00fcs\u00fcn kirlili\u011fi yap\u0131sal<\/em> de\u011fi\u015fikliklerle azaltmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen East Anglia \u00dcniversitesi’in iklim bilimci Corinne Le Qu\u00e9r\u00e9’in \u201ck\u0131s\u0131tlamalar sona erdi\u011finde emisyonlar\u0131n bulunduklar\u0131 yere geri d\u00f6nmesini bekliyorum<\/em>\u201d ifadelerini al\u0131nt\u0131lad\u0131.<\/p>\n Peki ya biraz mucize yard\u0131m\u0131yla kirlilik, bu nispeten d\u00fc\u015f\u00fck seviyede kalabilir mi? Do\u011frusu, bu seviye, yeterli olmayacakt\u0131r.<\/p>\n BM’nin 2019 Emisyon A\u00e7\u0131\u011f\u0131 Raporu, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmay\u0131 1,5\u2070C[8]<\/a> ile s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in sera gazlar\u0131n\u0131n gelecekte y\u0131ll\u0131k olarak<\/em> %7,6 oran\u0131nda d\u00fc\u015fmesi gerekti\u011fi konusunda uyar\u0131da bulundu. ABD ara\u015ft\u0131rma merkezi Breakthrough Enstit\u00fcs\u00fc, 2020 Mart sonu gibi yak\u0131n bir zamanda, y\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131n bir \u00e7e\u015fit ekonomik m\u00fccadeleyle ge\u00e7ece\u011fini varsayarak, 2020\u2019deki toplam emisyonun sadece %0,5-2,2 oran\u0131nda azalaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor.[9]<\/a><\/p>\n Toplum olarak, viral tehditlere ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine verdi\u011fimiz tepkiyi e\u015fit bir aciliyetle \u015fekillendirmemiz iyi olacakt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ikisi, birbirinden ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n Ekosistemler, kendi hallerine b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131nda \u00e7e\u015fitlenen, kendi kendini d\u00fczenleyen sistemlerdir. Do\u011fal biyo-genetik \u00e7e\u015fitlilik, patojenlerin bir yer edinmesini ve pop\u00fclasyonlar ve t\u00fcrler aras\u0131nda h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Ancak insanl\u0131k, monok\u00fclt\u00fcr\u00fcn s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in do\u011fal ekosistemleri \u2018modernize ederek\u2019<\/em>, BM’nin \u201cbenzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir oran\u201d<\/em> olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir oranda biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi azaltt\u0131.[10]<\/a> S\u00fcr\u00fcler ve y\u0131\u011f\u0131nlar yoluyla genetik tekd\u00fczeli\u011fi te\u015fvik ederek, ortaya \u00e7\u0131kan patojenlerin ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in verimli ko\u015fullar \u00fcrettik.<\/p>\n Leibniz Evrim ve Biyo\u00e7e\u015fitlilik Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Genel Direkt\u00f6r\u00fc Johannes Vogel, patojenlerin \u201cdo\u011fal kaynaklar\u0131 sayg\u0131s\u0131zca kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in t\u00fcr s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131na\u201d<\/em> i\u015faret ediyor. Vogel, yerel topluluklar\u0131 beslenme i\u00e7in vah\u015fi hayvan etine muhta\u00e7 ederek patojenlerin t\u00fcrler aras\u0131 transferini te\u015fvik eden Afrika k\u0131y\u0131 sular\u0131ndaki a\u015f\u0131r\u0131 avlanma \u00f6rne\u011finden bahsetti .[11]<\/a><\/p>\n Daha derine inildi\u011finde meselenin ciddiyeti artmakta. Tar\u0131m ve kereste i\u00e7in ormans\u0131zla\u015fman\u0131n insanlar ve hayvanlar aras\u0131ndaki tampon b\u00f6lgeyi nas\u0131l daraltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hayvanlar\u0131 insan yerle\u015fim yerlerine daha yak\u0131n bir yerde ya\u015famaya zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n D\u00fcnya, 1990’dan 2016’ya kadar 1,3 milyon kilometrekarelik orman kaybetti.[12]<\/a><\/p>\n Uluslararas\u0131 \u00c7evre ve Kalk\u0131nma Enstit\u00fcs\u00fc (IIED<\/a>) Direkt\u00f6r\u00fc Andrew Norton, \u201carazi kullan\u0131m de\u011fi\u015fikli\u011fi ve ormans\u0131zla\u015fma biyolojik \u00e7e\u015fitlilik tahribat\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca k\u00fcresel itici g\u00fc\u00e7leridir. \u0130nsanlar\u0131 koronavir\u00fcs gibi yeni tehditlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakarak daha fazla pandemi riskini artt\u0131r\u0131rlar. Kaybolan her t\u00fcr, do\u011fal ve insan sistemlerinin direncini kal\u0131c\u0131 olarak azaltan, geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir olayd\u0131r” s\u00f6zleriyle bunu onaylad\u0131.<\/em>[13]<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n Ve bug\u00fcn\u00fcn salg\u0131n\u0131n\u0131n merkez \u00fcss\u00fc olarak tan\u0131mlanan ‘pazarlar\u0131n’ (evcil hayvanlar\u0131n ve \u00e7iftlik hayvanlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra vah\u015fi hayvan ticareti yapan pazarlar) yaln\u0131zca k\u00fcresel olarak, mevcut kaynaklar\u0131 istila etmeye ba\u015flayan insan pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 beslemek i\u00e7in var oldu\u011funu unutmay\u0131n.<\/p>\n SARS-Cov-2’nin d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek \u00fczere bir anda yay\u0131lmas\u0131ndan en az d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP<\/a>) ‘Frontiers 2016 Raporu’nda uyar\u0131da bulundu ve ortalama olarak her d\u00f6rt ayda<\/em> bir insanlarda yeni bir bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetti.<\/p>\n Raporun arkas\u0131ndaki uzmanlar, Ebola, MERS ve SARS gibi patojenleri provoke eden, medya histerisi de dahil olmak \u00fczere insanlarda ortaya \u00e7\u0131kan t\u00fcm bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n %75’inin zoonotik k\u00f6kenli oldu\u011funu fark ettiler.<\/p>\n Bunu \u201cgeli\u015fmekte olan zoonotik hastal\u0131klarda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir art\u0131\u015f, epidemik zoonoz salg\u0131nlar\u0131 ve k\u00fcresel olarak g\u0131da kaynakl\u0131 zoonozlarda bir art\u0131\u015f ve yoksul \u00fclkelerde ihmal edilmi\u015f zoonotik hastal\u0131klar\u0131n tedirgin edici bir bi\u00e7imde kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d <\/em>olarak tarif ettiler.<\/p>\n Muhtemelen gezegendeki y\u0131rt\u0131c\u0131 bir t\u00fcr ve d\u00fcnyam\u0131z\u0131n koruyucular\u0131 olarak, o zamanlar bu mesaj \u00fczerine eyleme ge\u00e7emedik… ve son derece b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ya\u015fad\u0131k.<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekil, zoonotik hastal\u0131klar\u0131n, pireler, keneler, sivrisinekler gibi parazitik vekt\u00f6r ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 ile evcil hayvan (ve insan) pop\u00fclasyonlar\u0131 yoluyla nas\u0131l ‘b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc’ ve evcil hayvan pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n (\u00f6zellikle \u00e7iftlik hayvanlar\u0131) homojenizasyonunun ve insan yerle\u015fimi ve tar\u0131m arazisinin vah\u015fi do\u011faya do\u011fru yay\u0131lmas\u0131n\u0131n, patojenlerin insanlara ge\u00e7i\u015fine nas\u0131l sebep oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Bu benzer g\u00f6r\u00fc\u015fler, a\u015f\u0131lar\u0131n ve tedavilerin \u00fczerinde tekrar tekrar konu\u015fulmas\u0131na ra\u011fmen, kan\u0131tlar\u0131n koronavir\u00fcslerin kal\u0131c\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fczerimizde karanl\u0131k bir g\u00f6lge yaratmaya devam ettik\u00e7e, bilim insanlar\u0131 neredeyse tek bir sonuca varm\u0131\u015flard\u0131r: COVID-19 son k\u00fcresel pandemi olmayacak.<\/p>\n UNEP, s\u0131cakl\u0131k, nem ve mevsimsellikteki de\u011fi\u015fikliklerin, ortamdaki mikroplar\u0131n hayatta kalmas\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiledi\u011fini ve koronavir\u00fcs ve kuzenlerinin salg\u0131nlar\u0131n\u0131n iklim geli\u015ftik\u00e7e periyodik olarak ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na i\u015faret ediyor.[15]<\/a><\/p>\n Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler \u00f6zellikle dikkatli olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201cH\u0131zl\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, daha az kayna\u011fa sahip olanlar i\u00e7in zordur<\/em>,\u201d diyen UNEP \u201cbu, onlar\u0131 daha savunmas\u0131z b\u0131rak\u0131r ve zoonotik hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131ndan zarar g\u00f6rme riskini art\u0131r\u0131r\u201d<\/em> diye uyar\u0131yor.<\/p>\n<\/blockquote>\n Artan kentle\u015fme, \u015fehirlerin yak\u0131n\u0131ndaki et \u00fcr\u00fcnlerine y\u00f6nelik t\u00fcketici talebini art\u0131rmaktad\u0131r. Bu, n\u00fcfus merkezleri etraf\u0131nda daha fazla hayvan yeti\u015ftiricili\u011fine neden olarak olas\u0131 patojen maruziyetini art\u0131ran bir durumdur.<\/p>\n Ula\u015f\u0131m, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine katk\u0131da bulunan (havayollar\u0131 2013 ve 2018 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda CO2 <\/sub>emisyonunu %32 art\u0131rd\u0131[16]<\/a>) ayn\u0131 zamanda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra hastal\u0131klar\u0131n co\u011frafi yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131ran bir di\u011fer \u00f6nemli etmen. Her g\u00fcn milyonlarca insan birka\u00e7 saat i\u00e7inde farkl\u0131 \u00fclkeler aras\u0131nda seyahat ediyor, pandeminin k\u00fcresel bir \u2018ba\u015far\u0131\u2019 haline gelmesine ve \u201cbildirilen ilk vakadan sonraki \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde d\u00fcnyadaki hemen hemen her \u00fclkeyi\u201d <\/em>enfekte etmesine katk\u0131da bulunuyor.[17]<\/a><\/p>\n Bizler i\u00e7in \u00f6zel olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir d\u00fcnya yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, fark\u0131nda olmadan kendimizi mikroskobik d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z olan vir\u00fcse bor\u00e7lu hale getirdik.<\/p>\n K\u00fcresel y\u00f6netim dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 McKinsey & Company, \u00e7evresel direncin herhangi bir kurtarma plan\u0131n\u0131n \u00e7ekirde\u011fi olmas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r.[18]<\/a> Ger\u00e7ekten de, Mckinsey, d\u00fcnyan\u0131n \u015fu anda iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine dikkat edip edemeyece\u011fi sorusuna basit\u00e7e \u015fu cevab\u0131 vermi\u015ftir; ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00f6ze alamay\u0131z<\/em>.<\/p>\n McKinsey, Pandemi sonras\u0131 d\u00fcnyada iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini ele almak<\/em> adl\u0131 Nisan 2020 makalesinde \u015funlar\u0131 belirtmi\u015ftir: \u201cG\u00fcncel pandemi bize belki de tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc bir iklim krizinin arz ve talebe e\u015fzamanl\u0131 eksojen \u015foklar, tedarik zincirlerinin aksamas\u0131 ve k\u00fcresel iletim ve geni\u015fletme mekanizmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan neler yapabilece\u011fine dair bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc sa\u011fl\u0131yor.\u201d<\/em><\/p>\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fini ‘\u00e7\u00f6zmek’ gibi, pandemileri \u2018\u00e7\u00f6zmek\u2019 de derin bir tutum de\u011fi\u015fikli\u011fini gerektirir, bu da benim g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde savunuculu\u011funu yapt\u0131\u011f\u0131m bir \u015feydir.<\/p>\n K\u0131sa vadeli<\/em> sistemleri uzun vadeli<\/em> dayan\u0131kl\u0131l\u0131k sa\u011flamak ad\u0131na ba\u015f\u0131m\u0131zdan atmal\u0131y\u0131z. Bu sa\u011fl\u0131k cihazlar\u0131, altyap\u0131 hizmetleri, tedarik zincirleri, \u015fehirle\u015fmi\u015f b\u00f6lgeler i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n Ger\u00e7ek k\u00fcresel koordinasyon ve i\u015fbirli\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunan McKinsey bize \u201cpandemilerde oldu\u011fu gibi, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finde de, k\u00fcresel bir krizin maliyetinin, onu \u00f6nlenmenin maliyetini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u015fmak zorunda\u201d<\/em> oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n \u00c7evresel risklere kar\u015f\u0131 koyabilecek benzer d\u00f6rt strateji, gelecekteki pandemilere kar\u015f\u0131 bizi desteklemeye de yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r:<\/p>\n Ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften ka\u00e7\u0131n\u0131rken bu de\u011fi\u015fimleri y\u00f6netme hakk\u0131nda ne diyebiliriz? Pandemiler ve \u00e7evre aras\u0131ndaki nihai yak\u0131nla\u015fmay\u0131 burada g\u00f6zlemliyoruz. Koronavir\u00fcs ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele stratejileri yak\u0131n bir uyum i\u00e7indedir ve olumlu bir geri bildirim d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc tetikler: eski i\u015fleri kurtarmak, yeni geli\u015fen sanayilerde i\u015f yaratmak, sermaye olu\u015fumunu te\u015fvik etmek ve ekonomik direnci art\u0131rmak.<\/p>\n Ulusal ve uluslararas\u0131 ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k i\u00e7in azalan talebi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Yeni yerelle\u015ftirilmi\u015f tedarik zincirlerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ye\u015fil ekonominin 2030 y\u0131l\u0131na kadar k\u00fcresel olarak 24 milyon yeni i\u015f yaratabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.[19]<\/a> Bu aksamalar McKinsey’nin \u201ch\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f de\u011fi\u015fim i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck te\u015fvikler\u201d <\/em>tabirlerini destekleyecektir.[20]<\/a><\/p>\n Yine de, birka\u00e7 cephede dikkatli olmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n Koronavir\u00fcs durgunlu\u011funun ard\u0131ndan d\u00fc\u015fen petrol fiyatlar\u0131, sanayinin \u00e7arklar\u0131 bir kez daha d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda fosil yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. Harcayacak paras\u0131 olmayan insanlar (ve h\u00fck\u00fcmetler), iklim ve ekonomik \u00f6ncelikler aras\u0131nda se\u00e7im yapmak zorunda kal\u0131rlarsa, iklimi tercih etmek i\u00e7in m\u00fccadele edebilir. Azalm\u0131\u015f servetlerden beslenen yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, daha macerac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck karbon projelerine fon ay\u0131rmay\u0131 erteleyebilirler. Bir di\u011fer senaryoda, uluslar pandeminin sald\u0131r\u0131s\u0131ndan yaral\u0131 ve h\u0131rpalanm\u0131\u015f olarak \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 ‘her \u00fclke kendisi i\u00e7in’ zihniyetinin ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekte.<\/p>\n “Biyo\u00e7e\u015fitlilik dik bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fte. \u0130klimin bozulmas\u0131, geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir noktaya yakla\u015f\u0131yor. Gezegenimizi hem koronavir\u00fcsten hem de var olan iklim bozulmas\u0131 tehdidinden korumak i\u00e7in kararl\u0131 hareket etmeliyiz,”<\/em> dedi ve \u201ciklim risklerinin finansal sistem i\u00e7in g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 ve t\u00fcm kamu politikalar\u0131n\u0131n merkezinde olmas\u0131 gerekecek\u201d<\/em> uyar\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n IIED’den Andrew Norton da benzer bir \u015fekilde, \u201ch\u00fck\u00fcmetlerin birden fazla zorlu\u011fa odaklanmas\u0131 zor olsa da, olabilecek en k\u00f6t\u00fc \u015feyin pandemi ile u\u011fra\u015f\u0131rken iklim ve biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131na kar\u015f\u0131 hareketi bir tarafa b\u0131rakmak\u201d oldu\u011funu belirtti.<\/em>[21]<\/a><\/p>\n Yani, Glasgow’daki 2020 Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Konferans\u0131 koronavir\u00fcs nedeniyle rafa kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olabilir, ancak 2050 y\u0131l\u0131na kadar k\u00fcresel \u0131s\u0131nmay\u0131 durdurmak i\u00e7in baz\u0131 tahminlere g\u00f6re gerekli olan 50 trilyon ABD dolar\u0131[22]<\/a>, yerinde duran ve \u00f6denmeyi bekleyen bir bor\u00e7.<\/p>\n UNEP, bu ortam kar\u015f\u0131s\u0131nda, Ekosistem Restorasyonunda BM\u2019nin On Y\u0131l\u0131<\/a>\u2018n\u0131 ba\u015flatarak (2021-2030), geleneksel habitatlar\u0131n kayb\u0131 ve restorasyonuna odaklan\u0131yor. UNEP ayr\u0131ca karar vericilerin zihninde zoonotikler gibi konular\u0131 berrakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in d\u00fcnyadaki h\u00fck\u00fcmetlerle birlikte 2020 Sonras\u0131 K\u00fcresel Biyo\u00e7e\u015fitlilik \u00c7er\u00e7evesi<\/a> \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n Pandemilerin ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sorunlar\u0131 birbirinden ayr\u0131 de\u011fil<\/strong>. Aksine, hem stratejilerde hem de arzu edilen sonu\u00e7larda birbirlerini g\u00fc\u00e7lendiren bir konumdalar. Pandemilere kar\u015f\u0131 nihai zaferi hi\u00e7bir zaman ilan edemeyebiliriz, ancak iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sorumlulu\u011funu \u015fimdi alarak zarar kapsam\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rlayabiliriz. Sadece d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin gelecekte olan de\u011fi\u015fikliklerden etkilenmemesiyle, g\u00fcncel krizin, fel\u00e7 edici bir salg\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n bitmeyen d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde bir numara olmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebiliriz.<\/p>\n Abdul Latif Jameel<\/a>\u2018de, iklim sorunuyla m\u00fccadele etmenin \u00f6nemini uzun bir s\u00fcredir kabul etmi\u015f durumday\u0131z. Bug\u00fcnk\u00fc krizin trajedisi, yaln\u0131zca daha temiz bir d\u00fcnya yaratma ve s\u00fcregelen halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunuyla y\u00fczle\u015fmeye olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden canland\u0131rmaya hizmet ediyor.<\/p>\n Bir\u00e7oklar\u0131 ye\u015fil enerji ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ya\u015fama olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n fark\u0131nda olacak. \u00c7evresel ve sosyal sorumlulu\u011fa odaklanarak, d\u00fcnya genelinde s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131n t\u00fcketiminin azalmas\u0131yla birlikte temiz enerjiye \u00f6ncelik veriyoruz.<\/p>\n Abdul Latif Jameel Energy\u2019nin \u015fu anda aktif oldu\u011fu 18 \u00fclkede, g\u00fcne\u015f enerjisi, r\u00fczgar enerjisi, su \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ve \u00e7evre hizmetlerine b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131k. Enerji portf\u00f6y\u00fcm\u00fcz, birden fazla tesisimizde 5GW’l\u0131k bir g\u00fc\u00e7 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor; bu da daha b\u00fcy\u00fck fosil yak\u0131t y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n zararl\u0131 etkilerini y\u0131ldan y\u0131la dengeliyor.<\/p>\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadeleye yard\u0131mc\u0131 olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, hastal\u0131klara ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin bilgi ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 geli\u015ftirmeye de b\u00fcy\u00fck \u00f6nem veriyoruz.<\/p>\n Community Jameel<\/a> 2019 y\u0131l\u0131nda, Imperial College London ile Abdul Latif Jameel Institute for Disease and Emergency Analytics (veya k\u0131saca Jameel Institute) yani J-IDEA<\/a>\u2018y\u0131 hayata ge\u00e7irmek \u00fczere ortakl\u0131k kurdu. J-IDEA, k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k krizlerini tahmin etmek ve \u00f6nlemek i\u00e7in h\u0131zl\u0131 yan\u0131t veren bir ara\u015ft\u0131rma merkezidir.<\/p>\n J-IDEA \u015fimdi, her zamankinden daha g\u00fcncel bir \u015fekilde, \u00f6nde gelen veri bilimcileri, epidemiyologlar, biyoistatistik\u00e7iler ve yard\u0131m \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7in bir merkez oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor. Ekip, k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k ve insani krizlerin nedenlerini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ve de bunun ard\u0131ndan h\u00fck\u00fcmetler, kurumlar ve topluluklar i\u00e7in radikal yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmak ad\u0131na analiz ve modellemeden faydalan\u0131yor.<\/p>\n MERS, pandemik grip, Ebola, Zika ve SARS gibi patojenlerin yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 modelleyen J-IDEA\u2019n\u0131n ilk direkt\u00f6r\u00fc, Profes\u00f6r Neil Ferguson\u2019dur. J-IDEA, Community Jameel\u2019in di\u011fer k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k i\u015fbirli\u011fi olan ve MIT ile ortala\u015fa ba\u015flat\u0131lan The Abdul Latif Jameel Clinic for Machine Learning in Health veya J-Clinic<\/a>\u2018in i\u015flerini tamamlamaktad\u0131r. J-Clinic, yapay zekan\u0131n kanser, sepsis, bunama ve di\u011fer n\u00f6rolojik bozukluklar gibi zay\u0131flat\u0131c\u0131 durumlar\u0131 nas\u0131l \u00f6nleyebilece\u011fine, tespit edebilece\u011fine ve tedavi edebilece\u011fine odaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n \u015fimdiye kadar bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 konusunda yeterince haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Genel olarak hi\u00e7 bir \u015fey yapmayarak en savunmas\u0131z olanlar\u0131m\u0131z\u0131n nihai bedeli \u00f6demesine izin verdik, ama \u015fimdi hepimizin ya\u015famlar\u0131 veya en az\u0131ndan ge\u00e7im kaynaklar\u0131 risk alt\u0131nda.<\/p>\n \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcm\u00fcz daha da b\u00fcy\u00fck, \u00e7\u00fcnk\u00fc koronavir\u00fcs, uluslar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fen ihtiya\u00e7lar\u0131na uyum sa\u011flamada \u00e7aresiz olduklar\u0131, hareket etmek i\u00e7in \u00e7ok a\u011f\u0131r, rotay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7ok hantal oldu\u011fu mitini kesin olarak ispatlad\u0131.<\/p>\n Leibniz Evrim ve Biyo\u00e7e\u015fitlilik Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc genel direkt\u00f6r\u00fc Johannes Vogel, \u201cbu krizin ortas\u0131nda, gezegenimizin biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finin ve ikliminin h\u0131zla k\u00f6t\u00fcle\u015fen durumunu kabul etmenin ne kadar sorumsuzca oldu\u011fu a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor\u201d<\/em> diyor.[24]<\/a> Ve ben de buna y\u00fcrekten kat\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n Bu pandemi, tehlike yak\u0131n oldu\u011funda, h\u0131zl\u0131 ve tutarl\u0131 eylemin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele etmek ve vah\u015fi ya\u015famdaki yasad\u0131\u015f\u0131 ticarete kar\u015f\u0131 \u00f6nlemleri uygulamak, do\u011fal kaynaklar\u0131 t\u00fcm insanlar\u0131n yarar\u0131na kullanmak kadar m\u00fcmk\u00fcn. Teknolojimiz zaten var; eksik olan tek \u015fey toplu hareket etme iradesi.<\/p>\n \u015eimdi en sonunda bu iradeye sahip olmu\u015f durumday\u0131z; yapmam\u0131z gereken \u015fey, birlikte bir yol bulmak.<\/p>\n [1]<\/a> https:\/\/www.ft.com\/content\/052923d2-78c2-11ea-af44-daa3def9ae03<\/p>\n [2]<\/a> https:\/\/www.ft.com\/content\/052923d2-78c2-11ea-af44-daa3def9ae03<\/p>\n [3]<\/a> https:\/\/www.eia.gov\/outlooks\/steo\/<\/p>\n [4]<\/a> https:\/\/www.ft.com\/content\/052923d2-78c2-11ea-af44-daa3def9ae03<\/p>\n [5]<\/a> https:\/\/www.york.ac.uk\/news-and-events\/news\/2020\/research\/pollutionlevelsinukcitiesdropsascoronavirusimpactsondailylifenewdatareveals\/<\/p>\n [6]<\/a> Updated Assessment of the Potential Economic Impact of COVID-19<\/u>,<\/u> Asian Development Bank, 15 May\u0131s 2020<\/p>\n [7]<\/a> https:\/\/www.independent.co.uk\/environment\/coronavirus-air-pollution-carbon-dioxide-impact-environment-climate-crisis-a9446031.html<\/p>\n [8]<\/a> https:\/\/www.unenvironment.org\/interactive\/emissions-gap-report\/2019\/<\/p>\n [9]<\/a> https:\/\/thebreakthrough.org\/issues\/energy\/covid-emissions<\/p>\n [10]<\/a> https:\/\/www.unenvironment.org\/news-and-stories\/story\/coronaviruses-are-they-here-stay<\/p>\n [11]<\/a> \u2018Coronavirus has exposed our arrogant relationship with nature\u2019<\/u>, Johannes Vogel, Financial Times,<\/em> 9 Nisan 2020<\/p>\n [12]<\/a> https:\/\/www.nationalgeographic.com\/environment\/global-warming\/deforestation\/<\/p>\n [13]<\/a> https:\/\/www.iied.org\/covid-19-crisis-shows-governments-can-also-act-save-nature-climate<\/p>\n [14]<\/a> https:\/\/environmentlive.unep.org\/media\/docs\/assessments\/UNEP_Frontiers_2016_report_emerging_issues_of_environmental_concern.pdf<\/p>\n [15]<\/a> https:\/\/www.unenvironment.org\/news-and-stories\/story\/coronaviruses-are-they-here-stay<\/p>\n [16]<\/a> https:\/\/theicct.org\/sites\/default\/files\/publications\/ICCT_CO2-commercl-aviation-2018_20190918.pdf<\/p>\n [17]<\/a> https:\/\/www.unenvironment.org\/news-and-stories\/story\/coronaviruses-are-they-here-stay<\/p>\n [18]<\/a> https:\/\/www.mckinsey.com\/business-functions\/sustainability\/our-insights\/addressing-climate-change-in-a-post-pandemic-world<\/p>\n [19]<\/a> https:\/\/www.un.org\/sustainabledevelopment\/blog\/2019\/04\/green-economy-could-create-24-million-new-jobs\/<\/p>\n [20]<\/a> https:\/\/www.mckinsey.com\/business-functions\/sustainability\/our-insights\/addressing-climate-change-in-a-post-pandemic-world<\/p>\n [21]<\/a> https:\/\/www.iied.org\/coming-through-pandemic-right-way<\/p>\n [22]<\/a> https:\/\/www.morganstanley.com\/ideas\/investing-in-decarbonization<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-1.jpg\")
\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bir kenara itmenin zaman\u0131 de\u011fil<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-2.png\")
![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-3-300x169.gif\")
Tek yapmam\u0131z gereken, kelimenin tam anlam\u0131yla, k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131 gazdan \u00e7ekmek. Ve vay can\u0131na! Gezegen sihirli bir \u015fekilde \u00e7evresel dengesini bulabilir!<\/p>\nG\u00f6zleri ve zihinleri kendi kendimizin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir felakete a\u00e7mak<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-4.jpg\")
<\/p>\n\n
\u00d6ng\u00f6r\u00fclebilir bir gelecek<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-5.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-6-150x147.png\")
Ge\u00e7mi\u015ften gelecek hakk\u0131nda haber veren UNEP raporunda \u015funlar belirtildi: \u201cDaha \u00f6nce hi\u00e7 bu kadar \u00e7ok hayvan, bu kadar \u00e7ok insan taraf\u0131ndan beslenmedi. Ve daha \u00f6nce patojenlerin, vah\u015fi ve evcil hayvanlardan biyofiziksel ortam yoluyla zoonotik hastal\u0131klara veya zoonozlara neden olarak insanlar\u0131 etkilemesi i\u00e7in \u00e7ok fazla f\u0131rsat yoktu.\u201d<\/em>[14]<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-7.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Pandemics-8.jpg\")
<\/p>\nA\u015f\u0131r\u0131 n\u00fcfus, kentle\u015fme ve hareketlili\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131c\u0131 f\u0131rt\u0131na<\/h2>\n
\n
Neden umudumuzu kaybetmemeli ama ayn\u0131 zamanda dikkat de etmeliyiz<\/h2>\n
\n
Mesele ne yap\u0131labilir<\/em> de\u011fil, ne yap\u0131lmal\u0131<\/em><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Antonio-150x84.jpg\")
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 22 Nisan’da D\u00fcnya G\u00fcn\u00fc vesilesiyle, bizlere pandeminin trajedisine ra\u011fmen d\u00fcnyan\u0131n, gezegenin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu \u201cdaha derin \u00e7evresel acil durumu<\/em>\u201d unutmamas\u0131 gerekti\u011fini hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.alj.com\/app\/uploads\/2020\/06\/Inger-150x102.jpg\")
UNEP\u2019in ba\u015f direkt\u00f6r\u00fc Inger Andersen 2020\u2019yi \u201cDo\u011fa ile ili\u015fkimizi temelden yeniden \u015fekillendirmemiz gereken bir y\u0131l\u201d <\/em>olarak tan\u0131mlad\u0131.[23]<\/a> N\u00fcfusun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde 10 milyara do\u011fru ilerlemesi, insan ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkinin yeniden de\u011ferlendirilmesi anlam\u0131na geliyor ve bu da her sekt\u00f6r\u00fc, disiplini ve ulus devleti kapsayacak bir \u00e7aba. Bu, salg\u0131nlar\u0131n potansiyelini anlamak ve b\u00f6ylece hem insanlar hem de<\/em> do\u011fa i\u00e7in riskleri en aza indirmek \u00fczere k\u00fcresel bir \u00e7aba olarak \u015fekillendirilmelidir.<\/p>\n\u00d6nden liderlik etmemize yard\u0131mc\u0131 olan k\u00fcresel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131<\/h2>\n